Với công ty nhập hàng về bán, thuế giá trị gia tăng khâu nhập khẩu được nộp tại cơ quan hải quan khi thông quan, rồi được đưa vào tờ khai thuế giá trị gia tăng hằng tháng như thuế đầu vào, căn cứ trên chứng từ nộp thuế. Nếu bỏ sót, công ty nộp thuế hai lần cho cùng một lô hàng; nếu đưa sai kỳ, số liệu tờ khai lệch với dữ liệu của hải quan.
Bài thực hành dựng một tháng giả định của công ty nhập đồ gia dụng về bán cho các cửa hàng, đơn vị triệu đồng. Thuế suất thuế nhập khẩu trong ví dụ là giả định; khi làm thật, tra biểu thuế theo mã hàng trên tờ khai hải quan.
Hai lần nộp thuế giá trị gia tăng cho cùng một lô hàng
Người mới hay thắc mắc: nộp ở cửa khẩu rồi, sao bán ra còn nộp nữa? Câu trả lời nằm ở cơ chế khấu trừ:
- Tại cửa khẩu: công ty nộp thuế giá trị gia tăng tính trên giá hàng nhập (cộng thuế nhập khẩu và các thuế khác nếu có). Đây giống như thuế đầu vào khi mua hàng trong nước, chỉ khác là nộp thẳng cho nhà nước thay vì trả cho người bán.
- Khi bán ra: công ty tính thuế đầu ra trên giá bán, rồi trừ đi thuế đầu vào — trong đó có thuế đã nộp ở cửa khẩu.
Kết quả, tổng số công ty thực nộp chỉ bằng thuế tính trên phần giá trị tăng thêm. Muốn vậy, số thuế ở cửa khẩu phải được đưa vào tờ khai đúng chỗ, với chứng từ nộp thuế giá trị gia tăng khâu nhập khẩu làm căn cứ khấu trừ.
Tháng mẫu: tính thuế một lô hàng nhập
Tháng 10/2026, công ty nhập một lô nồi cơm điện. Giả định:
| Bước | Cách tính | Số tiền |
|---|---|---|
| Trị giá tính thuế nhập khẩu (đã quy đổi) | Theo tờ khai hải quan | 400 |
| Thuế nhập khẩu (giả định 10%) | 400 × 10% | 40 |
| Giá tính thuế giá trị gia tăng khâu nhập khẩu | 400 + 40 | 440 |
| Thuế giá trị gia tăng khâu nhập khẩu (10%) | 440 × 10% | 44 |
| Tổng nộp tại hải quan | 40 + 44 | 84 |
Kèm theo lô hàng, công ty nhận hai hoá đơn dịch vụ trong nước, thanh toán chuyển khoản:
- Vận chuyển từ cảng về kho: 20, thuế 2.
- Phí dịch vụ làm thủ tục hải quan: 10, thuế 1.
Trị giá tính thuế và thuế suất nhập khẩu do hải quan xác định theo mã hàng và quy định về trị giá hải quan. Kế toán thuế nội địa không tự tính lại, mà lấy số trên tờ khai hải quan và chứng từ nộp tiền.
Giá nhập kho: cái gì vào, cái gì không
Giá nhập kho của lô hàng gồm mọi chi phí để có hàng ở kho, trừ các khoản thuế được khấu trừ:
| Khoản | Vào giá nhập kho? | Số tiền |
|---|---|---|
| Trị giá hàng | Có | 400 |
| Thuế nhập khẩu | Có — không được khấu trừ | 40 |
| Vận chuyển về kho (chưa thuế) | Có | 20 |
| Phí dịch vụ hải quan (chưa thuế) | Có | 10 |
| Thuế giá trị gia tăng khâu nhập khẩu | Không — là thuế đầu vào được khấu trừ | (44) |
| Thuế giá trị gia tăng của vận chuyển, phí hải quan | Không | (3) |
| Giá nhập kho | 470 |
Chỗ hay sai là để thuế nhập khẩu 40 ở tài khoản thuế chờ khấu trừ như thuế giá trị gia tăng. Thuế nhập khẩu không được khấu trừ; nó là một phần giá hàng, đi vào giá vốn khi bán.
Đưa vào tờ khai tháng và cộng khớp
Trong tháng 10, công ty bán 70% lô hàng cho các cửa hàng với giá chưa thuế 500, thuế 10% là 50. Giá vốn phần đã bán: 470 × 70% = 329; tồn kho còn 141.
| Nhóm chỉ tiêu trên tờ khai | Giá trị | Thuế |
|---|---|---|
| Hàng hoá, dịch vụ mua vào trong kỳ (gồm hàng nhập khẩu) | 440 + 20 + 10 = 470 | 44 + 2 + 1 = 47 |
| Thuế đầu vào được khấu trừ | 47 | |
| Hàng hoá bán ra chịu thuế suất 10% | 500 | 50 |
| Thuế phải nộp kỳ này | 3 |
Giá trị hàng nhập khẩu ở dòng mua vào lấy theo giá tính thuế giá trị gia tăng khâu nhập khẩu (440), tức đã gồm thuế nhập khẩu; đó là giá trị ghi trên chứng từ nộp thuế. Hai phép kiểm nhanh sau khi lập tờ khai:
- Tổng thuế giá trị gia tăng khâu nhập khẩu trên tờ khai bằng tổng các chứng từ nộp thuế nhập khẩu trong kỳ.
- Số tờ khai hải quan trong kỳ khớp với danh sách lô hàng kế toán kho ghi nhận.
Lâu nay, thuế giá trị gia tăng khâu nhập khẩu được kê khai khấu trừ căn cứ chứng từ nộp thuế; nếu tờ khai hải quan cuối tháng mà tiền thuế nộp đầu tháng sau, cần xem kỹ kỳ kê khai theo văn bản hướng dẫn hiện hành.
Lỗi hay gặp khi đưa thuế khâu nhập khẩu vào tờ khai
- Bỏ sót hẳn vì chứng từ nộp thuế nằm ở bộ phận xuất nhập khẩu, không tới tay kế toán thuế. Hậu quả: công ty nộp thừa đúng bằng số thuế khâu nhập khẩu, tháng nào cũng vậy.
- Ghi trùng: vừa kê chứng từ nộp thuế, vừa kê hoá đơn của đơn vị làm dịch vụ hải quan có dòng “thu hộ thuế”. Khoản thu hộ không phải hoá đơn dịch vụ; thuế đã có trong chứng từ nộp thuế rồi.
- Lấy trị giá hàng thay cho giá tính thuế ở dòng mua vào (400 thay vì 440). Thuế không đổi nhưng giá trị mua vào lệch với dữ liệu hải quan, dễ bị hỏi.
- Để thuế nhập khẩu ở tài khoản thuế được khấu trừ, làm giá vốn thấp đi và lợi nhuận cao giả tạo, rồi tới quyết toán lại phải sửa.
Cách phòng đơn giản nhất: bộ phận xuất nhập khẩu chuyển bản sao tờ khai hải quan và chứng từ nộp thuế cho kế toán trong vòng một hai ngày sau thông quan, kèm bảng tóm tắt từng lô.
Thanh toán cho người bán nước ngoài và điều kiện khấu trừ
Điều kiện chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt với hoá đơn mua vào từ 5 triệu đồng trở lên (Luật 48/2024/QH15) cũng cần được tính tới với hàng nhập khẩu: tiền trả cho người bán nước ngoài phải đi qua ngân hàng, lưu chứng từ chuyển tiền, hợp đồng ngoại thương, hoá đơn thương mại của người bán. Chi tiết về chứng từ thanh toán áp dụng cho hàng nhập khẩu, tra văn bản hướng dẫn hiện hành.
Một số tình huống cần chú ý:
- Trả chậm theo hợp đồng: chưa thanh toán tại thời điểm khai vẫn thường được kê khai khấu trừ; tới hạn thanh toán mà không có chứng từ qua ngân hàng thì phải xử lý điều chỉnh theo quy định.
- Nhập uỷ thác: bên nhận uỷ thác đứng tên tờ khai và nộp thuế; bên giao uỷ thác khấu trừ dựa trên chứng từ theo quy định về uỷ thác. Hợp đồng uỷ thác phải rõ ràng.
- Chi phí dịch vụ của nhà cung cấp nước ngoài (phí kiểm định, phần mềm quản lý kho thuê ngoài) có thể phát sinh thuế nhà thầu; đó là chủ đề riêng, đừng lẫn với thuế khâu nhập khẩu.
Bài tập có lời giải và chỗ tự kiểm tra
Đề: Tháng 11/2026, công ty nhập lô máy xay sinh tố: trị giá tính thuế 300, thuế nhập khẩu giả định 20%, thuế giá trị gia tăng 10%. Vận chuyển về kho 15 và phí hải quan 5, cùng thuế 10%, chuyển khoản. Trong tháng bán phần tồn lô nồi cơm tháng trước (giá vốn 141) và 60% lô máy xay; doanh thu chưa thuế cả tháng 580, thuế 10%. Tính: (a) tổng nộp tại hải quan; (b) giá nhập kho lô máy xay; (c) thuế phải nộp trên tờ khai tháng 11; (d) giá vốn hàng bán tháng 11.
Lời giải:
- Thuế nhập khẩu: 300 × 20% = 60. Giá tính thuế giá trị gia tăng khâu nhập khẩu: 360; thuế: 36. (a) Tổng nộp hải quan: 60 + 36 = 96.
- (b) Giá nhập kho: 300 + 60 + 15 + 5 = 380.
- (c) Thuế đầu vào: 36 + 1,5 + 0,5 = 38. Thuế đầu ra: 58. Phải nộp: 58 − 38 = 20.
- (d) Giá vốn: 141 + 380 × 60% = 141 + 228 = 369.
Tự kiểm tra ở đâu: tờ khai hải quan và chứng từ nộp thuế khâu nhập khẩu tra trên hệ thống của cơ quan hải quan; hoá đơn dịch vụ trong nước xem trên cổng hoá đơn điện tử; tờ khai thuế giá trị gia tăng và số phải nộp theo dõi trên tài khoản thuế điện tử. Muốn luyện thêm cách so khớp các tờ khai trước khi nộp, xem bài mười phép so khớp chéo giữa các tờ khai.
Câu hỏi thường gặp
Thuế nhập khẩu có được khấu trừ như thuế giá trị gia tăng không?
Không. Thuế nhập khẩu là một phần giá hàng, đi vào giá nhập kho rồi thành giá vốn khi bán. Chỉ thuế giá trị gia tăng khâu nhập khẩu mới là thuế đầu vào được khấu trừ.
Mất chứng từ nộp thuế khâu nhập khẩu thì có khấu trừ được không?
Chứng từ nộp thuế là căn cứ khấu trừ. Nếu thất lạc bản lưu, có thể tra lại trên hệ thống của hải quan và kho bạc, ngân hàng nơi nộp tiền để lấy lại thông tin. Đừng khai khấu trừ khi chưa có căn cứ.
Hàng nhập khẩu thuộc diện không chịu thuế giá trị gia tăng thì khai thế nào?
Khi đó không có thuế khâu nhập khẩu để khấu trừ. Nếu công ty bán ra hàng chịu thuế, thuế đầu ra tính bình thường; nếu có cả hàng chịu thuế và không chịu thuế thì thuế đầu vào dùng chung phải phân bổ.
Hải quan ấn định thêm thuế sau khi thông quan thì kế toán làm gì?
Nộp phần thuế bổ sung theo quyết định, lưu chứng từ, và đưa phần thuế giá trị gia tăng bổ sung vào kỳ kê khai phù hợp. Phần thuế nhập khẩu bổ sung điều chỉnh vào giá hàng hoặc giá vốn tuỳ hàng còn hay đã bán.
Phí lưu kho, lưu container ở cảng có vào giá nhập kho không?
Nếu phát sinh để đưa hàng về kho trong điều kiện bình thường thì thường được tính vào giá nhập kho. Phí phạt do chậm lấy hàng vì lỗi của công ty thì nên xem xét riêng, không đưa mặc định vào giá hàng.
Công ty mới lần đầu nhập khẩu cần chuẩn bị gì với kế toán?
Thống nhất cách lấy tờ khai hải quan, chứng từ nộp thuế, hoá đơn dịch vụ logistics và chứng từ chuyển tiền cho người bán ngay từ lô đầu tiên. Mỗi lô một thư mục, đánh số theo số tờ khai hải quan để đối chiếu nhanh.
