Người nghỉ việc giữa năm rồi đi làm nơi mới phải cộng thu nhập chịu thuế của cả hai nơi để tính thuế cho cả năm. Khi quyết toán, giảm trừ bản thân được tính đủ 12 tháng theo hướng dẫn lâu nay, kể cả những tháng không đi làm; trợ cấp thôi việc chi đúng theo Bộ luật Lao động không tính vào thu nhập chịu thuế. Vì vậy người đổi việc thường bị trừ thừa trong năm và có tiền để lấy lại. Theo hướng dẫn lâu nay, người có thu nhập từ hai nơi trong năm thường không thuộc diện uỷ quyền cho nơi làm mới quyết toán thay, trừ trường hợp chuyển việc do tổ chức lại doanh nghiệp; có thu nhập ở nơi cũ thì phần lớn trường hợp phải tự quyết toán nếu muốn hoàn hoặc có số nộp thêm. Kiểm tra lại quy định ở văn bản hiện hành.
Bài này tập trung vào phần quyết định và phép tính: gom số liệu hai nơi, tách khoản không chịu thuế, tính cả năm và chọn ai quyết toán. Phần thao tác nộp hồ sơ trên tài khoản thuế điện tử đã có trong bài tự quyết toán lần đầu. Số liệu giả định năm 2026, đơn vị triệu đồng.
Mục tiêu bài học và người dùng làm ví dụ
Học xong, người đọc tự lập được bảng thu nhập cả năm từ hai nơi, biết khoản nào không cộng vào, hiểu vì sao đổi việc thường dẫn tới trừ thừa, và biết nên hỏi nơi làm cũ, nơi làm mới những gì trước khi đến mùa quyết toán.
Người ví dụ, độc thân, năm 2026:
- Công ty cũ: làm tháng 1 đến tháng 5, lương 25 mỗi tháng, bảo hiểm bắt buộc 10,5% là 2,625 mỗi tháng. Khi nghỉ nhận thêm trợ cấp thôi việc 25 theo đúng Bộ luật Lao động.
- Tháng 6 và 7: không đi làm, nhận trợ cấp thất nghiệp từ quỹ bảo hiểm.
- Công ty mới: làm từ tháng 8 đến tháng 12, lương 30 mỗi tháng, bảo hiểm 3,15 mỗi tháng.
Bước một: lấy đủ giấy tờ từ nơi làm cũ trước khi rời đi
Việc này làm ngay tuần cuối ở công ty cũ, vì sau vài tháng xin lại thường chậm và phải qua nhiều người. Cần có:
- Chứng từ khấu trừ thuế thu nhập cá nhân cho các tháng đã làm, ghi tổng thu nhập chịu thuế và tổng số thuế đã trừ.
- Bảng lương hoặc phiếu lương từng tháng, để đối chiếu bảo hiểm và các khoản phụ cấp.
- Quyết định thôi việc và bảng tính trợ cấp, ghi rõ trợ cấp tính theo quy định nào — đây là căn cứ tách khoản không chịu thuế.
- Xác nhận chốt sổ bảo hiểm để làm trợ cấp thất nghiệp và chuyển tiếp ở nơi mới.
Hỏi thêm một câu: công ty có khấu trừ thuế trên khoản trợ cấp thôi việc không. Nếu trợ cấp đúng mức luật định mà vẫn bị trừ thuế, đề nghị công ty kiểm tra lại, hoặc giữ chứng từ để khi quyết toán lấy lại phần trừ nhầm.
Bước hai: tách khoản không tính vào thu nhập chịu thuế
Trong những gì người lao động nhận được năm đó, có ba loại cần tách ra trước khi cộng:
| Khoản | Số tiền | Cách xử lý khi tính thuế |
|---|---|---|
| Trợ cấp thôi việc theo Bộ luật Lao động | 25 | Không tính vào thu nhập chịu thuế |
| Trợ cấp thất nghiệp từ quỹ bảo hiểm | tuỳ mức hưởng | Không tính vào thu nhập chịu thuế |
| Khoản hỗ trợ thêm công ty tự chi ngoài mức luật định | 0 trong ví dụ | Tính vào thu nhập chịu thuế như tiền lương |
Điểm cần nhớ: chỉ phần trợ cấp chi đúng theo quy định của pháp luật lao động mới được loại ra. Nếu công ty “tặng thêm” vài tháng lương khi chia tay, phần đó là thu nhập chịu thuế. Bảng tính trợ cấp của công ty cũ phải tách được hai phần này; nếu không tách, hỏi lại trước khi rời đi.
Bước ba: tính thu nhập tính thuế cả năm
| Khoản | Công ty cũ | Công ty mới | Cả năm |
|---|---|---|---|
| Thu nhập chịu thuế | 5 × 25 = 125 | 5 × 30 = 150 | 275 |
| Bảo hiểm bắt buộc | 5 × 2,625 = 13,125 | 5 × 3,15 = 15,75 | 28,875 |
Giảm trừ bản thân khi quyết toán: 15,5 × 12 = 186. Thu nhập tính thuế cả năm = 275 − 186 − 28,875 = 60,125.
Vì sao đổi việc thường bị trừ thừa? Trong năm, mỗi công ty chỉ tính giảm trừ cho các tháng họ trả lương. Công ty cũ tính 5 tháng giảm trừ, công ty mới tính 5 tháng. Cộng lại, trong năm người này chỉ được trừ 10 tháng giảm trừ bản thân, trong khi khi quyết toán được tính đủ 12. Hai tháng giảm trừ “bị bỏ quên” đó, cộng với việc mỗi nơi tính thuế tháng trên mức thu nhập riêng, tạo ra phần chênh.
Số thuế cả năm tính bằng cách áp biểu luỹ tiến từng phần theo năm đang hiệu lực lên 60,125. Để minh hoạ, giả sử theo biểu hiện hành số thuế cả năm ra 3,0; công ty cũ đã khấu trừ 1,7 và công ty mới đã khấu trừ 2,8 (hai con số này lấy từ chứng từ khấu trừ). Tổng đã trừ 4,5, số thuế phải nộp 3,0, nộp thừa 1,5. Số thật của mỗi người sẽ khác; phần cần học là trình tự so sánh, không phải con số.
Bước bốn: ai quyết toán cho năm có hai nơi làm
Đây là chỗ người đổi việc hay hiểu sai. Theo hướng dẫn lâu nay (kiểm tra lại văn bản hiện hành):
- Nơi làm mới thường không nhận uỷ quyền quyết toán thay cho người có thu nhập ở công ty cũ trong cùng năm: họ không có số liệu và không chịu trách nhiệm cho phần thu nhập đó.
- Ngoại lệ: người lao động chuyển sang tổ chức mới do tổ chức lại doanh nghiệp (sáp nhập, hợp nhất, chia tách, chuyển đổi loại hình) hoặc điều chuyển trong cùng hệ thống — tổ chức mới có thể quyết toán gộp cả phần do tổ chức cũ trả.
- Còn lại: người lao động tự quyết toán nếu có số phải nộp thêm hoặc muốn hoàn phần nộp thừa. Nếu cộng hai nơi mà không có số phải nộp thêm và không đề nghị hoàn, có thể không phải quyết toán.
Với ví dụ, người này tự nguyện nghỉ để sang một công ty không liên quan, nên uỷ quyền cho công ty mới không giải quyết được phần của công ty cũ. Muốn lấy lại 1,5 thì phải tự quyết toán.
Một trường hợp ngược cũng cần biết: nếu công ty cũ trả lương cao và khấu trừ ít, còn công ty mới trả lương thấp, cộng hai nơi có thể ra số phải nộp thêm. Khi đó tự quyết toán là bắt buộc, và nộp trễ thì phát sinh tiền chậm nộp theo ngày.
Bài tập tự làm có lời giải
Đề: Năm 2026, một người có một người phụ thuộc đăng ký từ đầu năm. Làm công ty cũ từ tháng 1 đến tháng 4, lương 20 mỗi tháng, bảo hiểm 2,1 mỗi tháng; nghỉ nhận trợ cấp thôi việc theo luật 15 và một khoản “quà chia tay” công ty tự chi 10. Nghỉ tháng 5. Làm công ty mới từ tháng 6 đến tháng 12, lương 18 mỗi tháng, bảo hiểm 1,89 mỗi tháng. Hỏi: (1) tổng thu nhập chịu thuế; (2) tổng giảm trừ; (3) thu nhập tính thuế.
Lời giải:
- Thu nhập chịu thuế: công ty cũ 4 × 20 + 10 (quà chia tay) = 90; công ty mới 7 × 18 = 126. Tổng 216. Trợ cấp thôi việc 15 không cộng.
- Giảm trừ: bản thân 186; người phụ thuộc 6,2 × 12 = 74,4; bảo hiểm 4 × 2,1 + 7 × 1,89 = 8,4 + 13,23 = 21,63. Tổng 282,03.
- Thu nhập tính thuế = 216 − 282,03 < 0, lấy 0. Nếu trong năm có nơi nào đã khấu trừ thuế (ví dụ trên khoản quà chia tay), toàn bộ số đó là nộp thừa và có thể đề nghị hoàn qua tự quyết toán.
Lỗi hay gặp và chỗ tự kiểm tra
- Đưa chứng từ công ty cũ cho công ty mới rồi yên tâm là xong. Công ty mới không quyết toán thay phần đó trong trường hợp chuyển việc thông thường.
- Cộng trợ cấp thôi việc vào thu nhập. Làm tăng thu nhập chịu thuế không đúng, có khi biến trường hợp được hoàn thành phải nộp thêm.
- Quên khoản hỗ trợ thêm ngoài luật định. Ngược lại với lỗi trên: khoản này phải cộng.
- Chỉ tính giảm trừ cho các tháng đi làm. Khi quyết toán cả năm, giảm trừ bản thân tính đủ 12 tháng theo hướng dẫn lâu nay; kiểm tra lại quy định hiện hành.
- Để người phụ thuộc đăng ký ở công ty cũ rồi quên. Khi sang nơi mới, đăng ký lại hoặc thông báo cập nhật để tiếp tục được giảm trừ hằng tháng.
Tự kiểm tra ở: tài khoản thuế điện tử hoặc ứng dụng thuế trên điện thoại để xem hai công ty đã khai thu nhập và số khấu trừ cho mình chưa, người phụ thuộc đang đăng ký ở đâu; bộ phận nhân sự của công ty cũ để xin chứng từ còn thiếu; thuế cơ sở nơi cư trú khi không chắc mình có thuộc trường hợp được uỷ quyền hay không.
Câu hỏi thường gặp
Tháng 6, 7 không đi làm thì có được tính giảm trừ bản thân không?
Khi quyết toán cả năm, hướng dẫn lâu nay cho tính đủ 12 tháng giảm trừ bản thân với người cư trú, không phụ thuộc số tháng có việc. Trong năm thì không ai tính giùm hai tháng đó, nên đây thường là nguồn của số nộp thừa.
Công ty cũ không cấp chứng từ khấu trừ thì sao?
Tra thông tin thu nhập và số khấu trừ công ty cũ đã khai trên tài khoản thuế điện tử. Nếu có dữ liệu, có thể dùng để quyết toán; nếu không, đề nghị công ty cũ cấp chứng từ bằng văn bản, và khi cần thì báo thuế cơ sở quản lý công ty đó.
Trợ cấp thất nghiệp có phải khai khi quyết toán không?
Không. Trợ cấp thất nghiệp chi từ quỹ bảo hiểm không phải thu nhập chịu thuế từ tiền lương, tiền công, nên không cộng vào tờ khai quyết toán.
Nghỉ việc cũ nhưng chưa có việc mới tới cuối năm thì ai quyết toán?
Không còn nơi nào để uỷ quyền, nên người lao động tự quyết toán nếu có số phải nộp thêm hoặc muốn hoàn. Với người chỉ làm vài tháng trong năm, trường hợp được hoàn khá phổ biến.
Có nên nhờ công ty mới khấu trừ bù phần thuế còn thiếu của công ty cũ không?
Không nên và công ty mới cũng không có căn cứ làm vậy. Mỗi nơi khấu trừ trên thu nhập mình trả; phần chênh cả năm xử lý bằng quyết toán.
Đổi việc ba lần trong năm thì cách tính có khác không?
Nguyên tắc giữ nguyên: cộng thu nhập chịu thuế của mọi nơi, trừ giảm trừ cả năm và bảo hiểm, tính thuế cả năm rồi so với tổng số đã bị trừ. Việc khó hơn chỉ là gom đủ chứng từ, nên xin ngay khi rời từng nơi.
