Thợ chụp ảnh tự do thường có ba dòng tiền: tiền chụp cưới, chân dung do khách cá nhân trả — doanh thu kinh doanh dịch vụ, tự khai; tiền công ty trả cho chụp sự kiện — nếu chưa đăng ký kinh doanh, công ty thường khấu trừ 10% như thù lao; và tiền cho người khác thuê lại thiết bị — một loại doanh thu khác, cho thuê tài sản. Mỗi dòng tính một kiểu, gộp làm một là sai ngay từ đầu.
Điều làm nhiều thợ ảnh bất ngờ: nếu nộp thuế theo tỷ lệ trên doanh thu như cách lâu nay áp dụng cho cá nhân kinh doanh, tiền thuê thợ phụ, thuê đèn, mua ống kính không được trừ. Bài giảng dùng một năm giả định 2026, đơn vị triệu đồng, các tỷ lệ là con số lâu nay để luyện — cần kiểm tra mức hiện hành.
Năm làm việc mẫu và ba dòng tiền
Giả sử một thợ ảnh độc thân, chưa đăng ký hộ kinh doanh, năm 2026 có:
| Dòng tiền | Chi tiết | Tổng |
|---|---|---|
| Chụp cưới cho khách cá nhân | 20 đám, mỗi đám 8 (đã gồm một cuốn album in) | 160 |
| Chụp sự kiện cho công ty | 5 lần, mỗi lần 6, không hợp đồng lao động | 30 |
| Cho đồng nghiệp thuê ống kính | 12 lần, mỗi lần 0,5 | 6 |
| Cộng | 196 |
Chi phí trong năm: thuê thợ phụ mỗi đám cưới 2 người × 1 = 40; in album 20 × 1,5 = 30; sửa, bảo dưỡng máy 8; đi lại 12. Cộng 90.
Dòng một: chụp cưới là doanh thu dịch vụ tự khai
Khách cá nhân không có nghĩa vụ khấu trừ thuế cho thợ ảnh. Thợ ảnh làm đều đặn, tự báo giá, tự chịu chi phí, tự có thiết bị — đó là dấu hiệu rõ của kinh doanh dịch vụ. Lâu nay, cá nhân kinh doanh nộp thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân theo tỷ lệ trên doanh thu tại danh mục kèm Thông tư 40/2021/TT-BTC; nhóm dịch vụ lâu nay là 5% và 2%.
Gói chụp cưới có album in: một phần là hàng hoá đi kèm dịch vụ. Danh mục ngành nghề có nhóm “dịch vụ có gắn với hàng hoá” với tỷ lệ khác nhóm dịch vụ thuần. Nếu hợp đồng tách riêng giá chụp và giá album, việc xếp nhóm rõ ràng hơn; nếu gộp, nên tra danh mục hiện hành hoặc hỏi cơ quan thuế. Bài này để cả gói ở nhóm dịch vụ cho gọn.
Với tỷ lệ lâu nay 7%: 160 × 7% = 11,2, gồm 8 thuế giá trị gia tăng và 3,2 thuế thu nhập cá nhân. Chỉ phát sinh nếu tổng doanh thu kinh doanh cả năm vượt ngưỡng không phải nộp thuế hiện hành (trước đây 100 triệu đồng/năm, đã được nâng trong đợt sửa luật 2024–2025). Chính sách với cá nhân kinh doanh thay đổi từ năm 2026 theo Nghị quyết 198/2025/QH15 và Thông tư 87/2026/TT-BTC, nên con số 11,2 chỉ để luyện.
Dòng hai: sự kiện công ty và khoản bị trừ 10%
Mỗi lần chụp sự kiện 6, công ty trả cho cá nhân không có hợp đồng lao động, từ 2 triệu đồng/lần trở lên, nên khấu trừ 10%: 0,6 mỗi lần, cả năm 3. Thợ ảnh thực nhận 27.
Theo cách áp dụng lâu nay, khoản thù lao đã bị khấu trừ như vậy được quyết toán cùng nhóm tiền công. Thợ ảnh không có lương ở đâu khác: 30 so với giảm trừ bản thân cả năm 186, thu nhập tính thuế bằng 0, số 3 đã bị trừ là nộp thừa, lấy lại khi tự quyết toán.
Nếu thợ ảnh đã đăng ký hộ kinh doanh và xuất hoá đơn cho công ty, dòng này chuyển sang doanh thu kinh doanh cùng dòng một; công ty không khấu trừ 10% nữa. Hai cách không được trộn cho cùng một khoản: đã bị trừ 10% thì không khai lại khoản đó vào doanh thu kinh doanh.
Dòng ba: cho thuê thiết bị là doanh thu cho thuê tài sản
Cho đồng nghiệp thuê ống kính, đèn, máy bay chụp ảnh là cho thuê tài sản, không phải dịch vụ chụp ảnh. Lâu nay nhóm này có tỷ lệ 5% thuế giá trị gia tăng và 5% thuế thu nhập cá nhân theo danh mục kèm Thông tư 40/2021/TT-BTC. Với 6: 6 × 10% = 0,6 (nếu thuộc diện phải nộp theo ngưỡng hiện hành).
Khoản này nhỏ nhưng hay bị bỏ quên vì tiền về lắt nhắt. Nên ghi vào sổ như một dòng riêng, kèm tên người thuê và ngày thuê. Nếu thiết bị hỏng trong lúc cho thuê và người thuê bồi thường, khoản bồi thường là chuyện dân sự giữa hai bên, ghi chú lại để không lẫn với tiền thuê.
Chi phí thợ phụ, album, thiết bị: có giảm thuế không
Tổng chi phí 90 là con số lớn so với doanh thu 196. Nhưng khi nộp thuế theo tỷ lệ trên doanh thu, chi phí không được trừ: thuế tính trên 160 và 6, không phải trên 160 − 90.
| Chỉ tiêu | Số tiền |
|---|---|
| Tổng tiền về (trước khấu trừ) | 196 |
| Chi phí thợ phụ, album, sửa máy, đi lại | (90) |
| Thuế theo tỷ lệ giả định: 11,2 + 0,6 | (11,8) |
| Số bị trừ 10% (sẽ lấy lại khi quyết toán) | (3) → hoàn 3 |
| Còn lại thực tế sau thuế | 94,2 |
Phép tính: 196 − 90 − 11,8 = 94,2 (số 3 bị trừ được hoàn nên không làm giảm kết quả cuối). Biết được con số này giúp định giá gói chụp: tăng giá 1 thì thực nhận tăng khoảng 0,93, không phải 1.
Về thợ phụ: thợ ảnh trả tiền cho người khác là bên trả thu nhập. Mỗi lần trả dưới 2 triệu đồng thì chưa thuộc diện khấu trừ 10%; nếu sau này đăng ký hộ kinh doanh và thuê người thường xuyên, nghĩa vụ với người làm thuê xem thêm ở bài chủ tiệm có thuê thợ. Giữ danh sách người nhận, số tiền, ngày chụp.
Tiền cọc chụp cưới và sổ ghi theo đám
Khách đặt lịch trước nhiều tháng, trả cọc. Ghi sổ theo đám cưới, mỗi đám một dòng:
- Tên khách, ngày chụp, gói dịch vụ, giá hợp đồng.
- Ngày nhận cọc, số cọc; ngày nhận phần còn lại, số tiền.
- Chi phí riêng của đám: thợ phụ, album, đi lại.
- Ghi chú: huỷ, dời lịch, hoàn cọc.
Khách huỷ mà hợp đồng cho giữ cọc thì tiền cọc vẫn là doanh thu. Khách dời lịch sang năm sau thì cần thống nhất cách ghi nhận với cơ quan thuế khi khai; tối thiểu, sổ phải cho thấy tiền đã nhận khi nào. Tiền chụp cưới nên nhận vào một tài khoản dùng riêng cho công việc để đối chiếu dễ.
Bài tập có lời giải và chỗ tự kiểm tra
Đề: Năm 2026, một thợ ảnh chụp 15 đám cưới, mỗi đám 10; chụp 4 hội nghị cho công ty, mỗi lần 5 (bị trừ 10%); cho thuê đèn 8 lần, mỗi lần 0,5. Chi phí thợ phụ 30. Dùng tỷ lệ lâu nay (dịch vụ 7%, cho thuê tài sản 10%), giả sử doanh thu kinh doanh vượt ngưỡng hiện hành. Tính: thuế theo tỷ lệ, số bị trừ, và kết quả quyết toán phần thù lao nếu không có thu nhập tiền lương nào khác.
Lời giải:
- Chụp cưới: 15 × 10 = 150; thuế 150 × 7% = 10,5.
- Cho thuê đèn: 8 × 0,5 = 4; thuế 4 × 10% = 0,4.
- Tổng thuế theo tỷ lệ: 10,9. Chi phí thợ phụ 30 không được trừ.
- Hội nghị: 4 × 5 = 20; bị trừ 2. Quyết toán: 20 trừ giảm trừ bản thân 186 ra số âm, thu nhập tính thuế 0, được hoàn 2.
Tự kiểm tra ở đâu: khoản công ty đã khấu trừ xem trên tài khoản thuế điện tử hoặc ứng dụng thuế trên điện thoại bằng số định danh cá nhân; ngưỡng, tỷ lệ và cách khai doanh thu kinh doanh hỏi thuế cơ sở nơi cư trú hoặc nơi kinh doanh trước khi nộp.
Câu hỏi thường gặp
Chụp ảnh cho bạn bè lấy tiền vài lần một năm có phải khai không?
Nếu thỉnh thoảng, không thường xuyên, tổng nhỏ thì thường chưa tới ngưỡng phải nộp. Tuy vậy, thu nhập vẫn là thu nhập; ghi lại để khi tổng doanh thu cả năm lớn dần thì biết lúc nào chạm ngưỡng.
Studio thuê thợ chụp theo buổi và trả qua chuyển khoản thì ai khai?
Studio là bên trả thu nhập, khấu trừ 10% nếu mỗi lần trả từ 2 triệu đồng và thợ không có hợp đồng lao động. Thợ ảnh cộng khoản này vào quyết toán cuối năm.
Bán ảnh lên kho ảnh quốc tế thì tính thế nào?
Đó là thu nhập từ nước ngoài, không ai khấu trừ. Cách phân loại và khai tương tự người làm tự do nhận tiền từ khách nước ngoài; cần quy đổi ngoại tệ theo tỷ giá lúc nhận và giữ báo cáo của nền tảng.
Mua máy ảnh mới có được khấu trừ thuế giá trị gia tăng không?
Cá nhân nộp thuế theo tỷ lệ trên doanh thu không khấu trừ thuế đầu vào. Muốn khấu trừ phải là người nộp thuế theo phương pháp khấu trừ, thường là doanh nghiệp.
Khách cưới yêu cầu hợp đồng có đóng dấu thì làm sao?
Cá nhân không có con dấu; hợp đồng dân sự có chữ ký hai bên vẫn có giá trị. Nếu khách cần hoá đơn, cá nhân có thể đề nghị cơ quan thuế cấp hoá đơn theo từng lần phát sinh theo quy định hiện hành, hoặc đăng ký hộ kinh doanh.
Thuê máy, thuê đèn của người khác để chụp thì có phải khấu trừ thuế cho họ không?
Thợ ảnh là bên trả tiền thuê. Với cá nhân cho thuê tài sản, nghĩa vụ khai thuế thường thuộc về người cho thuê, trừ khi hai bên thoả thuận bên thuê khai thay theo quy định. Giữ hợp đồng hoặc tin nhắn thoả thuận, số tiền, ngày thuê để chứng minh chi phí và tránh hiểu lầm về trách nhiệm.
Giá gói chụp nên ghi đã gồm thuế hay chưa?
Với khách cá nhân, ghi giá trọn gói là quen thuộc; khi tính thuế theo tỷ lệ, doanh thu là toàn bộ số khách trả. Nên tính trước phần thuế vào giá để không bất ngờ cuối năm.
