Chủ tiệm cắt tóc có thuê thợ phải làm ba việc thuế tách bạch: tính thuế của hộ trên toàn bộ doanh thu tiệm thu từ khách, xác định tiền công trả thợ có phải khấu trừ thuế thu nhập cá nhân hay không, và phân biệt thợ làm công với thợ thuê ghế tự kinh doanh. Nếu hộ nộp thuế theo tỷ lệ trên doanh thu như cách lâu nay, tiền công thợ không làm giảm doanh thu tính thuế của hộ.
Nhầm lẫn thường gặp nhất là ghi doanh thu “sau khi chia cho thợ”, hoặc gộp tiền của thợ thuê ghế vào doanh thu tiệm rồi lại chuyển trả. Bài giảng dựng một tháng giả định, đơn vị triệu đồng, để chủ tiệm tự làm lại với số liệu của mình.
Tiệm mẫu: ba kiểu thợ, hai loại doanh thu
Giả sử tiệm có:
- Hai thợ làm công, hợp đồng lao động không xác định thời hạn, lương cứng 9 mỗi tháng cộng 10% doanh thu dịch vụ mình làm.
- Một thợ làm cuối tuần, không ký hợp đồng lao động, trả công theo tháng.
- Một thợ thuê ghế: tự nhận khách, tự thu tiền của khách mình, trả chủ tiệm tiền thuê ghế cố định mỗi tháng.
Tháng 10/2026, tiệm (không tính thợ thuê ghế) thu từ khách:
| Loại | Doanh thu |
|---|---|
| Dịch vụ cắt, gội, nhuộm | 80 |
| Bán dầu gội, sáp vuốt tóc | 10 |
| Tiền thuê ghế thu từ thợ thuê ghế | 3 |
| Cộng | 93 |
Ba dòng này thuộc ba nhóm khác nhau trong cách tính thuế theo tỷ lệ: dịch vụ, phân phối hàng hoá, và cho thuê tài sản. Tách ngay từ sổ thu tiền hằng ngày sẽ đỡ công cuối kỳ.
Thuế của hộ: tính trên doanh thu, không trừ tiền công
Lâu nay, theo danh mục kèm Thông tư 40/2021/TT-BTC, tỷ lệ thuế của hộ, cá nhân kinh doanh là: dịch vụ 5% thuế giá trị gia tăng và 2% thuế thu nhập cá nhân; phân phối, cung cấp hàng hoá 1% và 0,5%; cho thuê tài sản 5% và 5%. Từ năm 2026, cách tính thuế cho hộ đã có thay đổi (bỏ khoán theo Nghị quyết 198/2025/QH15, hướng dẫn thuế thu nhập cá nhân mới tại Thông tư 87/2026/TT-BTC), vì vậy kiểm tra mức hiện hành trước khi dùng các tỷ lệ dưới đây — chúng chỉ để luyện cách tách và tính.
| Nhóm | Doanh thu | Tỷ lệ giả định | Thuế |
|---|---|---|---|
| Dịch vụ | 80 | 5% + 2% = 7% | 5,6 |
| Bán hàng hoá | 10 | 1% + 0,5% = 1,5% | 0,15 |
| Cho thuê ghế | 3 | 5% + 5% = 10% | 0,3 |
| Cộng | 93 | 6,05 |
Tiền công trả thợ không trừ vào đâu trong bảng trên. Đó là điểm khác cơ bản giữa nộp thuế theo tỷ lệ trên doanh thu và tính thuế theo thu nhập. Nếu văn bản hiện hành cho hộ ở quy mô của tiệm tính thuế thu nhập cá nhân trên thu nhập (doanh thu trừ chi phí), khi đó tiền công có chứng từ mới trở thành chi phí — vì thế vẫn nên giữ chứng từ trả công đầy đủ ngay từ bây giờ.
Thợ làm công: tính thu nhập, thường chưa tới mức khấu trừ
Tháng 10, thợ A làm doanh thu dịch vụ 35, thợ B làm 30 (phần còn lại do thợ cuối tuần và chủ tiệm làm). Thu nhập:
| Thợ | Lương cứng | 10% doanh thu | Tổng thu nhập |
|---|---|---|---|
| A | 9 | 3,5 | 12,5 |
| B | 9 | 3 | 12 |
Từ kỳ tính thuế 2026, giảm trừ gia cảnh cho bản thân là 15,5 triệu đồng/tháng (Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15). Cả hai thợ đều có tổng thu nhập thấp hơn mức này, chưa kể bảo hiểm bắt buộc, nên thu nhập tính thuế bằng 0 — không phải khấu trừ đồng nào.
Không khấu trừ không có nghĩa là không cần giấy tờ. Hộ có thuê lao động cần hợp đồng lao động, bảng lương có chữ ký hoặc chứng từ chuyển khoản, và thực hiện các nghĩa vụ về bảo hiểm theo quy định lao động. Hộ trả tiền lương, tiền công là bên trả thu nhập; cách kê khai phần thu nhập đã trả do cơ quan thuế quản lý hướng dẫn theo quy định hiện hành.
Tháng cao điểm cuối năm, nếu một thợ làm doanh thu lớn đẩy tổng thu nhập vượt mức giảm trừ, phần vượt mới bắt đầu tính thuế theo biểu luỹ tiến hiện hành.
Thợ cuối tuần không có hợp đồng lao động: khoản 10%
Thợ C chỉ làm thứ Bảy, Chủ nhật, không ký hợp đồng lao động. Tháng 10, tiệm trả C một lần 4. Với cá nhân không ký hợp đồng lao động hoặc hợp đồng dưới 3 tháng, khoản trả từ 2 triệu đồng/lần trở lên thuộc diện khấu trừ 10% trước khi trả:
- Khấu trừ: 4 × 10% = 0,4.
- Thực trả C: 3,6.
Nếu C chỉ có thu nhập từ tiệm và ước tính cả năm chưa tới mức phải nộp thuế, C có thể làm bản cam kết theo mẫu tại thông tư hiện hành để tiệm tạm chưa khấu trừ. Cam kết là trách nhiệm của người ký; tiệm lưu bản gốc.
Cách làm sai hay gặp: chia nhỏ tiền công thành nhiều lần dưới 2 triệu đồng để khỏi khấu trừ. Nếu thực chất là một khoản công theo tháng, chia nhỏ hình thức không thay đổi bản chất và là rủi ro khi bị kiểm tra.
Thợ thuê ghế: tách hẳn doanh thu hai bên
Thợ D thuê ghế 3 mỗi tháng, tự nhận khách, tự thu tiền. Khi đó:
- Doanh thu cắt tóc của D là của D, không phải của tiệm. D là cá nhân kinh doanh, tự lo nghĩa vụ thuế của mình theo quy định.
- Tiền thuê ghế 3 là doanh thu của tiệm, thuộc nhóm cho thuê tài sản như bảng ở trên.
Để cách chia này đứng vững, cần hợp đồng thuê ghế ghi rõ D tự chịu trách nhiệm với khách của mình, và quan trọng nhất: tiền khách của D không đi qua tài khoản hay máy thu tiền của tiệm. Nếu khách của D chuyển khoản vào tài khoản tiệm rồi tiệm chuyển lại cho D, dữ liệu ngân hàng cho thấy tiệm có doanh thu lớn hơn nhiều so với khai báo, và rất khó giải thích.
Nếu thợ “thuê ghế” thực chất làm theo giờ tiệm quy định, dùng khách của tiệm, nhận phần trăm do tiệm chia, thì bản chất gần với thợ làm công hơn; khi đó toàn bộ tiền khách trả là doanh thu tiệm và phần chia là tiền công.
Sổ thu tiền hằng ngày của tiệm
Tiệm cắt tóc thu nhiều khoản nhỏ, nên sổ phải ghi theo ngày, không dồn cuối tháng. Một sổ đủ dùng có các cột:
- Ngày.
- Doanh thu dịch vụ, ghi theo từng thợ làm (để tính phần trăm cho thợ làm công).
- Doanh thu bán sản phẩm.
- Cách thu: tiền mặt, chuyển khoản, quẹt thẻ.
- Ghi chú: khách quen trả trước theo gói, khách nợ, hoàn tiền.
Cuối ngày, cộng cột chuyển khoản so với thông báo ngân hàng; cuối tuần, cộng cột theo thợ so với sổ riêng mà thợ tự ghi. Hai phép so này vừa giúp tính lương đúng, vừa là bằng chứng doanh thu khai với cơ quan thuế khớp với tiền thực thu.
Gói dịch vụ trả trước (khách mua mười lần cắt) là chỗ dễ rối: tiền đã thu nhưng dịch vụ chưa làm. Ghi riêng số tiền thu trước và số lần đã dùng; cách xác định thời điểm tính doanh thu với khoản trả trước, hỏi cơ quan thuế quản lý theo quy định hiện hành.
Bài tập có lời giải và chỗ tự kiểm tra
Đề: Tháng 12/2026, tiệm thu dịch vụ 100, bán sản phẩm 12, thu thuê ghế 3. Thợ A làm doanh thu dịch vụ 50, thợ B làm 40 (lương cứng 9 cộng 10%). Thợ C làm cuối tuần, nhận một lần 5, không có cam kết. Dùng tỷ lệ giả định như bài. Tính: (a) thuế của hộ; (b) thu nhập của A, B và có phải khấu trừ không; (c) khoản khấu trừ của C.
Lời giải:
- (a) Dịch vụ 100 × 7% = 7; sản phẩm 12 × 1,5% = 0,18; thuê ghế 3 × 10% = 0,3. Cộng 7,48.
- (b) A: 9 + 5 = 14; B: 9 + 4 = 13. Cả hai dưới 15,5 nên thu nhập tính thuế bằng 0, không khấu trừ.
- (c) C: 5 × 10% = 0,5; thực trả 4,5; cấp chứng từ khấu trừ cho C.
Tự kiểm tra ở đâu: nghĩa vụ của hộ và các lần nộp xem trên tài khoản thuế điện tử hoặc ứng dụng thuế trên điện thoại; thông tin đăng ký của hộ tra ở trang tra cứu thông tin người nộp thuế; cách khai phần tiền công đã trả và phần khấu trừ hỏi thuế cơ sở quản lý hộ.
Câu hỏi thường gặp
Tiền boa khách đưa thẳng cho thợ có tính vào doanh thu tiệm không?
Nếu khách đưa trực tiếp cho thợ, không qua máy thu tiền hay tài khoản của tiệm, đó không phải doanh thu tiệm. Nếu tiền boa được thu qua hoá đơn của tiệm rồi chia lại thì đi qua sổ của tiệm; nên có quy định rõ để không lẫn.
Chủ tiệm tự cắt tóc có được tính tiền công cho mình không?
Không. Chủ hộ không tự trả lương cho mình để trừ chi phí; thu nhập của chủ hộ là phần lãi của hộ sau khi nộp thuế. Doanh thu chủ tiệm tự làm vẫn là doanh thu của tiệm.
Có cần ký hợp đồng lao động với thợ học việc không?
Quan hệ học nghề, học việc có quy định riêng trong pháp luật lao động. Nếu thợ học việc được trả tiền công thì khoản đó vẫn là thu nhập của họ và được xử lý thuế theo loại hợp đồng hai bên ký.
Thợ thuê ghế có phải đăng ký hộ kinh doanh không?
Tuỳ quy mô và cách hoạt động theo quy định về đăng ký kinh doanh và thuế hiện hành. Chủ tiệm không làm thay việc này, nhưng nên yêu cầu thợ thuê ghế cam kết tự thực hiện nghĩa vụ của họ trong hợp đồng.
Bán sản phẩm chăm sóc tóc có phải lập hoá đơn không?
Hộ kinh doanh sử dụng hoá đơn theo quy định hiện hành, và từ 2026 nhiều hộ chuyển sang tự khai, dùng hoá đơn điện tử. Việc hộ có phải dùng hoá đơn từ máy tính tiền hay không phụ thuộc quy mô và hướng dẫn của cơ quan thuế quản lý.
Trả tiền công bằng tiền mặt có được không?
Được, nhưng nên có bảng lương có chữ ký nhận tiền. Chuyển khoản vào tài khoản của thợ để lại dấu vết rõ ràng hơn, thuận lợi khi cần chứng minh chi phí hoặc khi thợ cần xác nhận thu nhập.
