Trên sổ kế toán, thuế giá trị gia tăng theo phương pháp khấu trừ chỉ đi qua hai tài khoản: thuế giá trị gia tăng được khấu trừ (số hiệu quen dùng 133) ghi khi mua vào, và thuế giá trị gia tăng phải nộp (nằm trong nhóm 333, chi tiết 3331) ghi khi bán ra. Cuối kỳ khai thuế, kế toán bù trừ hai tài khoản này; phần còn lại hoặc là số phải nộp, hoặc là số được khấu trừ chuyển kỳ sau.
Bài này ghi bút toán cho một quý mẫu của công ty thương mại, gồm cả trường hợp đầu vào không được khấu trừ, rồi làm bút toán bù trừ và nộp tiền. Số hiệu tài khoản dưới đây là số quen dùng; đối chiếu với danh mục tài khoản của chế độ kế toán doanh nghiệp mà đơn vị đang áp dụng.
Mục tiêu bài học và các tài khoản cần nhớ
Học xong, người học ghi được bút toán thuế cho mọi hoá đơn mua, bán thông thường, biết hoá đơn nào không được đưa vào tài khoản thuế được khấu trừ, và tự lập bút toán cuối kỳ khớp với tờ khai.
| Tài khoản | Ghi khi nào | Số dư mang nghĩa gì |
|---|---|---|
| 1331 — thuế được khấu trừ của hàng hoá, dịch vụ | Mua hàng, mua dịch vụ có hoá đơn đủ điều kiện | Dư Nợ: thuế đầu vào chưa trừ hết |
| 1332 — thuế được khấu trừ của tài sản cố định | Mua máy móc, thiết bị, phương tiện | Như trên, tách riêng để theo dõi |
| 33311 — thuế đầu ra phải nộp | Bán hàng, cung cấp dịch vụ chịu thuế | Dư Có: số còn phải nộp |
| 111, 112, 131, 331 | Tiền mặt, tiền gửi, phải thu khách, phải trả người bán | Tài khoản đối ứng |
Quý mẫu: quý 3/2026, công ty khai thuế theo quý. Đầu quý, tài khoản 1331 dư Nợ 4 triệu đồng chuyển từ quý 2. Mọi số liệu dưới đây là giả định, đơn vị triệu đồng.
Bút toán đầu vào: mua hàng, mua tài sản, mua dịch vụ
- Mua hàng nhập kho giá chưa thuế 200, thuế 10% là 20, chuyển khoản:
Nợ 156: 200 — Nợ 1331: 20 — Có 112: 220. - Mua máy tính dùng cho quản lý (đủ tiêu chuẩn tài sản cố định) giá 60, thuế 6, chuyển khoản:
Nợ 211: 60 — Nợ 1332: 6 — Có 112: 66. - Cước viễn thông, điện, nước cả quý giá 10, thuế 1, trả qua ngân hàng:
Nợ 642: 10 — Nợ 1331: 1 — Có 112: 11. - Mua hàng chưa trả tiền giá 80, thuế 8, hạn trả sau 45 ngày:
Nợ 156: 80 — Nợ 1331: 8 — Có 331: 88.
Hoá đơn 4 được ghi vào thuế được khấu trừ ngay trong quý dù chưa trả tiền, vì chưa đến hạn thanh toán theo hợp đồng. Kế toán phải đánh dấu hoá đơn này để khi trả tiền thì trả qua ngân hàng; nếu đến lúc trả lại dùng tiền mặt, phần thuế đã khấu trừ phải điều chỉnh giảm (xem mục điều chỉnh bên dưới).
Tổng thuế đầu vào được khấu trừ phát sinh trong quý: 20 + 6 + 1 + 8 = 35.
Đầu vào không được khấu trừ thì ghi vào đâu
Không phải thuế nào ghi trên hoá đơn mua vào cũng được đưa vào tài khoản 133. Ba trường hợp thường gặp:
- Thanh toán bằng tiền mặt từ 5 triệu đồng trở lên. Giả sử mua kệ trưng bày giá 6, thuế 0,6, trả tiền mặt. Tổng 6,6 triệu đồng, không đạt điều kiện chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt của Luật 48/2024/QH15. Ghi: Nợ 642 (hoặc tài khoản chi phí, tài sản phù hợp): 6,6 — Có 111: 6,6. Thuế được tính luôn vào chi phí hoặc giá trị tài sản.
- Hàng, dịch vụ dùng cho hoạt động không chịu thuế. Thuế đầu vào gắn riêng với hoạt động đó không được khấu trừ, tính vào giá trị hàng hoá, chi phí.
- Dùng chung cho cả hoạt động chịu thuế và không chịu thuế. Chỉ khấu trừ phần tương ứng tỷ lệ doanh thu chịu thuế; phần còn lại tính vào chi phí. Tỷ lệ tạm tính trong năm, cuối năm tính lại theo số cả năm.
Điều quan trọng: thuế không được khấu trừ không tự động là chi phí được trừ khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp. Nó chỉ được tính vào chi phí được trừ nếu khoản chi gốc đáp ứng điều kiện chi phí. Khoản chi tiền mặt từ ngưỡng quy định trở lên cũng có thể bị loại khỏi chi phí được trừ; kiểm tra điều kiện tại văn bản thuế thu nhập doanh nghiệp hiện hành.
Bút toán đầu ra: bán hàng và cung cấp dịch vụ
- Bán hàng cho khách doanh nghiệp giá chưa thuế 350, thuế 35, khách chưa trả:
Nợ 131: 385 — Có 511: 350 — Có 33311: 35.
Đồng thời ghi giá vốn của lô hàng, giả sử 260: Nợ 632: 260 — Có 156: 260. Bút toán giá vốn không dính gì tới thuế giá trị gia tăng. - Dịch vụ lắp đặt giá 20, thuế 2, khách chuyển khoản:
Nợ 112: 22 — Có 511: 20 — Có 33311: 2.
Tổng thuế đầu ra trong quý: 35 + 2 = 37.
Hai lưu ý. Thứ nhất, thuế đầu ra ghi theo hoá đơn đã lập trong kỳ, không theo tiền đã thu. Khách chưa trả tiền vẫn phải kê thuế đầu ra. Thứ hai, nếu mặt hàng đang thuộc diện giảm thuế giá trị gia tăng theo nghị quyết của Quốc hội, bút toán vẫn như trên nhưng số thuế tính theo mức thuế suất đã giảm ghi trên hoá đơn; tra thời hạn áp dụng chính sách giảm trước khi lập hoá đơn.
Bút toán bù trừ cuối kỳ và nộp tiền
Cuối quý, gom số liệu:
| Khoản | Số tiền |
|---|---|
| Thuế đầu vào được khấu trừ kỳ trước chuyển sang (dư Nợ 1331 đầu quý) | 4 |
| Thuế đầu vào được khấu trừ phát sinh trong quý | 35 |
| Tổng được khấu trừ | 39 |
| Thuế đầu ra phát sinh | 37 |
Vì 39 lớn hơn 37, doanh nghiệp không phải nộp thuế giá trị gia tăng quý này, còn 2 triệu đồng được khấu trừ chuyển sang quý 4. Bút toán bù trừ lấy số nhỏ hơn trong hai số:
Nợ 33311: 37 — Có 1331: 31 — Có 1332: 6.
Sau bút toán, 33311 về 0, còn 1331 dư Nợ 2 — đúng bằng số chuyển kỳ sau trên tờ khai.
Biến thể: nếu đầu ra là 50 thay vì 37, bút toán bù trừ là Nợ 33311: 39 — Có 1331: 33 — Có 1332: 6; tài khoản 33311 còn dư Có 11, là số phải nộp. Khi nộp: Nợ 33311: 11 — Có 112: 11, hạn nộp tiền trùng hạn nộp tờ khai quý theo Luật Quản lý thuế.
Một số đơn vị không làm bút toán bù trừ hằng kỳ mà để hai tài khoản tự chạy số dư. Cách đó không sai về tổng, nhưng rất khó đối chiếu với tờ khai; nên bù trừ đều mỗi kỳ.
Bút toán điều chỉnh khi có việc phát sinh sau
- Hoá đơn mua chịu cuối cùng trả bằng tiền mặt. Hoá đơn 4 (88 triệu đồng) đến hạn, công ty lại trả tiền mặt. Phần thuế 8 đã khấu trừ phải ghi giảm: Nợ 156 (nếu hàng còn tồn) hoặc 632 (nếu đã bán): 8 — Có 1331: 8; đồng thời kê khai điều chỉnh giảm thuế đầu vào ở kỳ phát sinh việc thanh toán theo hướng dẫn hiện hành.
- Người bán lập hoá đơn điều chỉnh giảm giá. Giả sử được giảm 10 chưa thuế trên lô hàng quý trước còn nằm kho: Nợ 331: 11 — Có 156: 10 — Có 1331: 1.
- Công ty lập hoá đơn điều chỉnh giảm cho khách. Giảm 5 chưa thuế: Nợ 511 (hoặc tài khoản giảm trừ doanh thu): 5 — Nợ 33311: 0,5 — Có 131: 5,5.
Nguyên tắc: bút toán điều chỉnh đi theo chứng từ điều chỉnh và ghi vào kỳ có chứng từ đó, không sửa ngược sổ của kỳ đã khoá, trừ khi phải khai bổ sung kỳ cũ theo quy định về xử lý sai sót.
Bài tập tự làm có lời giải
Quý 4/2026 của công ty mẫu, đầu kỳ 1331 dư Nợ 2. Trong quý: mua hàng 150 + thuế 15 chuyển khoản; mua dịch vụ quảng cáo 30 + thuế 3 chuyển khoản; mua dụng cụ 7 + thuế 0,7 trả tiền mặt; bán hàng 300 + thuế 30; và phát sinh việc trả tiền mặt cho hoá đơn 4 như mô tả ở trên, hàng đã bán hết.
Yêu cầu: 1) Ghi bút toán các nghiệp vụ. 2) Tính tổng được khấu trừ, số phải nộp. 3) Lập bút toán bù trừ và nộp tiền.
Lời giải ngắn. Đầu vào được khấu trừ phát sinh: 15 + 3 = 18; dụng cụ trả tiền mặt 7,7 triệu đồng ghi thẳng chi phí, không vào 1331. Điều chỉnh giảm hoá đơn 4: Nợ 632: 8 — Có 1331: 8. Tổng được khấu trừ: 2 + 18 − 8 = 12. Đầu ra 30. Bù trừ: Nợ 33311: 12 — Có 1331: 12. Phải nộp 18: Nợ 33311: 18 — Có 112: 18.
Lỗi hay gặp và chỗ tự kiểm tra
- Ghi mọi thuế trên hoá đơn vào 1331 rồi cuối năm mới loại ra, làm số dư cả năm sai với tờ khai.
- Ghi thuế đầu ra theo ngày thu tiền thay vì theo ngày lập hoá đơn.
- Quên số chuyển kỳ trước khi làm bút toán bù trừ, dẫn tới số dư 1331 trôi dần qua các kỳ.
- Không theo dõi hoá đơn mua chịu nên khi trả tiền mặt không ai nhớ điều chỉnh.
- Ghi hoá đơn của hộ kinh doanh không tách thuế vào 1331. Không có dòng thuế thì không có gì để khấu trừ.
Tự kiểm tra mỗi kỳ: số dư Nợ 1331, 1332 cuối kỳ phải bằng số được khấu trừ chuyển kỳ sau trên tờ khai; số phát sinh 33311 phải bằng tổng thuế trên danh sách hoá đơn đầu ra tải từ cổng hoá đơn điện tử; số đã nộp trên 33311 phải khớp với chứng từ nộp tiền trong tài khoản thuế điện tử. Khi thấy lệch mà không giải thích được, đừng “cân” cho khớp — tìm từng hoá đơn gây lệch. Phần đi từ hoá đơn lên tờ khai có trong bài theo một hoá đơn đi hết đường của nó.
Câu hỏi thường gặp
Doanh nghiệp nộp thuế theo phương pháp trực tiếp có dùng tài khoản 133 không?
Không. Theo phương pháp trực tiếp, thuế giá trị gia tăng đầu vào tính luôn vào giá mua hàng hoá, chi phí; thuế phải nộp tính trên doanh thu theo tỷ lệ và ghi vào tài khoản thuế phải nộp.
Hoá đơn đầu vào nhận muộn, sang quý sau mới có thì ghi sổ kỳ nào?
Thuế đầu vào kê khai khấu trừ theo kỳ phát sinh; hoá đơn về muộn hoặc bị sót thì xử lý theo quy định về kê khai, khấu trừ bổ sung của Luật 48/2024/QH15 và văn bản hướng dẫn, nên đọc kỹ điều kiện thời điểm trước khi đưa vào kỳ nào. Trên sổ, ghi đúng kỳ đã kê khai để khớp tờ khai.
Tài khoản 1331 dư Nợ lớn kéo dài nhiều quý có sao không?
Không sai, nhưng nên biết lý do: mua tài sản lớn, tồn kho cao, hay bán hàng thuế suất thấp mua vào thuế suất cao. Nếu đủ điều kiện hoàn thuế theo quy định thì có thể đề nghị hoàn; nếu không thì tiếp tục chuyển kỳ sau.
Có cần tách 1331 và 1332 không, gộp chung được không?
Gộp chung vẫn ra đúng tổng, nhưng tách riêng thuế của tài sản cố định giúp theo dõi khi đề nghị hoàn thuế hoặc khi tài sản bị thanh lý, chuyển mục đích sử dụng. Với doanh nghiệp có mua tài sản lớn, nên tách.
Bút toán bù trừ có bắt buộc ghi đúng ngày cuối quý không?
Nên ghi vào ngày cuối kỳ khai thuế để số dư trên sổ khớp với tờ khai của kỳ đó. Ghi trễ sang kỳ sau làm báo cáo tài chính quý, năm hiển thị cả hai số dư Nợ và Có của thuế giá trị gia tăng, khó đọc và dễ bị hỏi.
Nộp thừa thuế giá trị gia tăng thì hạch toán thế nào?
Số nộp thừa làm tài khoản 33311 dư Nợ. Số này được bù trừ vào số phải nộp các kỳ sau hoặc xử lý hoàn theo đề nghị; trên sổ giữ nguyên số dư Nợ và đối chiếu với tài khoản thuế điện tử tới khi bù trừ xong.
