Cách khấu trừ thuế thu nhập cá nhân phụ thuộc loại hợp đồng, không phụ thuộc số tiền. Người ký hợp đồng lao động từ 3 tháng trở lên được trừ bảo hiểm, giảm trừ gia cảnh rồi mới tính thuế theo biểu luỹ tiến. Người không ký hợp đồng lao động hoặc ký dưới 3 tháng — thử việc theo hợp đồng riêng, thời vụ, cộng tác viên — thì theo quy định lâu nay bị khấu trừ thẳng 10% trên mỗi lần nhận từ 2 triệu đồng trở lên, trừ khi đủ điều kiện làm cam kết thu nhập thấp.
Khấu trừ 10% chưa phải là số thuế cuối cùng. Nó là tạm trừ; cuối năm, người có thu nhập thấp thường được hoàn lại phần lớn hoặc toàn bộ khi quyết toán. Bài này đi qua từng loại hợp đồng với số liệu giả định, rồi chỉ cách lấy lại tiền bị trừ thừa.
Mục tiêu bài học và hai đường khấu trừ
Học xong, người đi làm tự biết mình đang bị khấu trừ theo đường nào, kiểm tra được số bị trừ có đúng không, và biết khi nào nên tự quyết toán.
| Hợp đồng lao động từ 3 tháng | Không hợp đồng lao động hoặc dưới 3 tháng | |
|---|---|---|
| Cách tính mỗi lần trả | Thu nhập chịu thuế trừ bảo hiểm bắt buộc, trừ giảm trừ gia cảnh, áp biểu luỹ tiến | 10% trên tổng tiền trả mỗi lần từ 2 triệu đồng trở lên |
| Giảm trừ gia cảnh trong tháng | Có: 15,5 triệu đồng bản thân, 6,2 triệu đồng mỗi người phụ thuộc | Không, chỉ tính khi quyết toán năm |
| Cam kết để không bị trừ | Không áp dụng | Được nếu đủ điều kiện |
| Uỷ quyền quyết toán cho nơi trả | Được nếu đủ điều kiện | Thường tự quyết toán |
Mức giảm trừ trên áp dụng từ kỳ tính thuế 2026 theo Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15. Mức 10% và ngưỡng 2 triệu đồng là quy định lâu nay; từ 1/7/2026 có văn bản hướng dẫn thuế thu nhập cá nhân mới (Nghị định 253/2026/NĐ-CP), kiểm tra lại nếu có thay đổi.
Thử việc: nằm ở đường nào tuỳ cách ký
Giả sử một nhân viên mới được nhận thử việc 2 tháng, lương thử việc 12 triệu đồng/tháng, sau đó ký hợp đồng lao động một năm. Có hai cách ký thường gặp:
- Ký hợp đồng thử việc riêng trước khi ký hợp đồng lao động: theo cách hướng dẫn lâu nay, thu nhập thời gian thử việc bị khấu trừ 10%, tức 1,2 triệu đồng mỗi tháng, 2,4 triệu đồng cho hai tháng.
- Thử việc ghi ngay trong hợp đồng lao động từ 3 tháng trở lên: tính theo đường luỹ tiến ngay từ tháng đầu. Với 12 triệu đồng/tháng, sau bảo hiểm và giảm trừ bản thân 15,5 triệu đồng thì không phải nộp thuế.
Cùng một người, cùng số tiền, chênh 2,4 triệu đồng tạm trừ chỉ vì cách ký. Tiền đó không mất: nếu cuối năm người này vẫn làm ở công ty và uỷ quyền quyết toán, công ty gộp cả thu nhập thử việc vào quyết toán và trả lại phần trừ thừa; nếu đã nghỉ, người này tự quyết toán.
Người thử việc có được làm cam kết để không bị trừ 10% không? Điều kiện cam kết là chỉ có duy nhất thu nhập thuộc diện khấu trừ 10% và ước tính tổng thu nhập cả năm sau giảm trừ chưa tới mức phải nộp thuế. Người sắp ký hợp đồng lao động ở chính công ty đó trong năm sẽ có thêm thu nhập tiền lương, nên thường không đủ điều kiện.
Thời vụ dưới 3 tháng: trừ 10% hay làm cam kết
Một sinh viên làm thời vụ dịp Tết cho cửa hàng, hợp đồng 1 tháng, nhận 9 triệu đồng một lần. Vì 9 triệu đồng lớn hơn 2 triệu đồng, cửa hàng khấu trừ 10% = 900.000 đồng, trả thực 8,1 triệu đồng.
Nếu cả năm sinh viên này chỉ có các khoản làm thêm kiểu này, tổng ước tính dưới mức phải nộp thuế sau giảm trừ bản thân (15,5 triệu đồng × 12 = 186 triệu đồng/năm), thì có thể làm bản cam kết theo mẫu tại thông tư hiện hành gửi cho nơi trả tiền. Khi đó cửa hàng không khấu trừ, trả đủ 9 triệu đồng.
Ba điều cần biết về cam kết:
- Người cam kết phải có số định danh cá nhân (dùng thay mã số thuế từ 1/7/2025) khai trên bản cam kết.
- Cam kết là lời khai của chính người lao động; cam kết sai (thật ra có thu nhập khác lớn) thì người cam kết chịu trách nhiệm và phải nộp đủ thuế khi bị phát hiện.
- Nơi trả tiền vẫn kê thu nhập của người đó khi quyết toán, dù không khấu trừ.
Cộng tác viên nhận tiền theo lần
Cộng tác viên viết bài, dịch thuật, chụp ảnh, giới thiệu khách… không ký hợp đồng lao động thì mỗi lần nhận từ 2 triệu đồng trở lên bị khấu trừ 10%. Lần nhận dưới 2 triệu đồng thì không khấu trừ, nhưng vẫn là thu nhập chịu thuế, vẫn được nơi trả kê khi quyết toán.
Giả sử một người làm cộng tác viên cho ba nơi trong năm:
| Nơi trả | Số lần, mỗi lần | Tổng | Bị khấu trừ |
|---|---|---|---|
| Nơi A | 10 lần × 3 triệu | 30 triệu | 3 triệu |
| Nơi B | 12 lần × 1,5 triệu | 18 triệu | 0 |
| Nơi C | 4 lần × 5 triệu | 20 triệu | 2 triệu |
| Cộng | 68 triệu | 5 triệu |
Một cách làm đôi khi được gợi ý là chia nhỏ khoản trả dưới 2 triệu đồng để khỏi bị trừ. Việc chia tách giả tạo khoản thanh toán là hành vi cơ quan thuế nhận ra được qua dữ liệu chi trả, và không làm thay đổi nghĩa vụ thuế cuối năm — nó chỉ dời việc tính thuế ra sau, kèm rủi ro.
Cuối năm: quyết toán để lấy lại tiền trừ thừa
Người cộng tác viên ở trên có tổng thu nhập 68 triệu đồng, không có thu nhập tiền lương nào khác, không có người phụ thuộc. Giảm trừ bản thân cả năm 186 triệu đồng lớn hơn 68 triệu đồng, nên thu nhập tính thuế bằng không, thuế phải nộp cả năm bằng không. Số 5 triệu đồng đã bị khấu trừ là nộp thừa và được hoàn khi tự quyết toán.
Các bước:
- Xin chứng từ khấu trừ thuế từ nơi A và nơi C (chứng từ điện tử, nơi trả có nghĩa vụ cấp khi được đề nghị).
- Đăng nhập tài khoản thuế điện tử hoặc ứng dụng thuế trên điện thoại bằng số định danh cá nhân, xem thu nhập và số thuế các nơi đã kê cho mình.
- Lập tờ khai quyết toán cá nhân, đề nghị hoàn số nộp thừa vào tài khoản ngân hàng chính chủ.
- Nộp trong hạn: ngày cuối cùng của tháng thứ tư sau năm tính thuế theo Luật Quản lý thuế; với hồ sơ chỉ có số thuế được hoàn, quy định lâu nay không xử phạt việc nộp sau hạn — kiểm tra quy định hiện hành.
Ngược lại, người có lương cao ở nơi chính cộng thêm nhiều khoản cộng tác thì 10% có thể chưa đủ, quyết toán ra số phải nộp thêm.
Bài tập tự làm, lỗi hay gặp và chỗ tự kiểm tra
Bài 1. Một người nhận 3 lần tiền thù lao: 1,8 triệu; 2 triệu; 6 triệu đồng, không có cam kết. Mỗi lần bị khấu trừ bao nhiêu?
Bài 2. Nhân viên thử việc theo hợp đồng riêng 2 tháng × 15 triệu đồng, sau đó ký hợp đồng lao động 10 tháng × 15 triệu đồng, bảo hiểm bắt buộc giả sử 1,575 triệu đồng/tháng trong 10 tháng, không người phụ thuộc, không thu nhập khác. Tổng thu nhập tính thuế cả năm là bao nhiêu?
Lời giải ngắn. Bài 1: 0; 200.000 đồng (từ 2 triệu đồng trở lên là bị trừ); 600.000 đồng. Bài 2: tổng thu nhập 180 triệu đồng; trừ bảo hiểm 15,75 triệu đồng; trừ giảm trừ bản thân 186 triệu đồng; kết quả âm nên thu nhập tính thuế bằng không. Số 3 triệu đồng bị khấu trừ trong thời gian thử việc được trả lại khi quyết toán.
Lỗi hay gặp: nghĩ 10% là thuế cuối cùng nên không quyết toán, bỏ quên tiền hoàn; làm cam kết khi đang có lương ở nơi khác; không xin chứng từ khấu trừ; nghĩ khoản dưới 2 triệu đồng là thu nhập không chịu thuế.
Tự kiểm tra: xem các khoản thu nhập, số thuế đã khấu trừ mà từng nơi kê cho mình trên ứng dụng thuế trên điện thoại hoặc tài khoản thuế điện tử; khi số liệu thiếu hoặc sai, đề nghị nơi trả điều chỉnh trước, nếu không được thì hỏi cơ quan thuế quản lý. Cách tính thuế tháng theo đường luỹ tiến có trong bài tự tính thuế thu nhập cá nhân lương tháng.
Câu hỏi thường gặp
Hợp đồng lao động đúng 3 tháng thì khấu trừ theo đường nào?
Hợp đồng lao động từ 3 tháng trở lên tính theo biểu luỹ tiến có giảm trừ gia cảnh. Chỉ hợp đồng dưới 3 tháng hoặc không có hợp đồng lao động mới thuộc đường khấu trừ 10%.
Công ty trả tiền thưởng cho cộng tác viên có bị khấu trừ không?
Có, nếu khoản thưởng cộng với tiền công của lần trả đó từ 2 triệu đồng trở lên thì khấu trừ 10% trên tổng số trả. Thưởng là một phần thu nhập từ tiền công, không phải khoản riêng được miễn.
Làm cam kết rồi mà giữa năm có thêm việc chính thức thì sao?
Nên báo ngay với nơi đã nhận cam kết để họ khấu trừ từ các lần trả sau. Cuối năm, người đó tự quyết toán gộp mọi thu nhập, nộp thêm nếu thiếu.
Không có số định danh trên chứng từ khấu trừ thì có quyết toán được không?
Rất khó ghép dữ liệu. Nơi trả thu nhập cần kê đúng số định danh cá nhân của người nhận; nếu kê sai hoặc thiếu, đề nghị họ điều chỉnh để thu nhập hiện đúng trên tài khoản thuế của mình.
Tiền bị khấu trừ ít, có đáng tự quyết toán để lấy lại không?
Tuỳ số tiền và thời gian của mỗi người. Quyết toán điện tử hiện làm được trên điện thoại, dữ liệu nhiều nơi đã có sẵn, nên với vài triệu đồng thường đáng làm. Nếu không đề nghị hoàn, số nộp thừa có thể được bù trừ theo quy định.
Người nước ngoài làm thời vụ có bị khấu trừ 10% không?
Không nhất thiết. Người không cư trú bị khấu trừ theo thuế suất riêng cho cá nhân không cư trú, không phân biệt loại hợp đồng. Cần xác định tình trạng cư trú trước khi khấu trừ.
