Người bán hàng livestream: phân loại doanh thu, thuế phải nộp và sổ ghi chép

Người bán hàng qua phát trực tiếp (livestream) không có một khoản thu nhập mà thường có bốn dòng tiền: bán hàng của chính mình trên sàn có chức năng thanh toán; bán hàng qua mạng xã hội, khách chuyển khoản; hoa hồng giới thiệu sản phẩm của người khác; và tiền nhãn hàng thuê phát. Với phần bán trên sàn có thanh toán, sàn là bên khấu trừ, nộp thuế thay theo quy định về quản lý thuế trên nền tảng thương mại điện tử; phần bán ngoài sàn thì người bán tự khai; hai dòng còn lại phụ thuộc bên trả tiền và cách hai bên ký.

Doanh thu bán hàng hoá của cá nhân kinh doanh lâu nay tính thuế theo tỷ lệ tại Thông tư 40/2021/TT-BTC: 1% thuế giá trị gia tăng và 0,5% thuế thu nhập cá nhân, tổng 1,5% cho nhóm phân phối, cung cấp hàng hoá. Dịch vụ có tỷ lệ cao hơn. Từ 1/7/2026 có văn bản hướng dẫn mới, ngưỡng và tỷ lệ phải tra mức hiện hành; các con số dưới đây là giả định để luyện cách tách và tính.

Mục tiêu bài học và bốn dòng tiền

Học xong, người bán tự tách được doanh thu theo bốn dòng, biết dòng nào đã có người khấu trừ, dòng nào phải tự khai, và dựng được sổ ghi chép đủ để đối chiếu với sàn và ngân hàng. Giả sử tháng 10/2026 một người bán mỹ phẩm có số liệu sau:

Việc có phải đăng ký hộ kinh doanh hay không đã có bài riêng: người bán hàng online cá nhân: khi nào phải đăng ký kinh doanh.

Dòng một: hàng của mình bán trên sàn có thanh toán

Doanh thu tính thuế là giá khách trả cho hàng hoá trên các đơn thành công, không phải số tiền sàn chuyển về sau khi trừ phí. Đơn bị huỷ, đơn khách trả hàng và được hoàn tiền thì không tính hoặc được trừ ra theo cách sàn ghi nhận.

Ví dụ: trong tháng, đơn đặt qua buổi phát tổng 180 triệu đồng; huỷ và hoàn 12 triệu đồng; doanh thu thành công 168 triệu đồng. Phí sàn, phí thanh toán, phí quảng cáo tổng 25 triệu đồng. Sàn chuyển về khoảng 143 triệu đồng sau phí và sau khi giữ lại thuế.

• Thuế giả định 1,5% trên 168 triệu đồng = 2,52 triệu đồng, sàn khấu trừ.
• Phí sàn 25 triệu đồng không được trừ khỏi doanh thu tính thuế theo phương pháp tỷ lệ.

Người bán kiểm tra báo cáo tài chính hằng tháng của sàn: doanh thu thành công, số thuế đã khấu trừ, phí. Hàng hoàn về sau khi sàn đã chốt kỳ thường được điều chỉnh ở kỳ sau — đừng tự sửa lùi số của tháng trước.

Dòng một, phần ngoài sàn: bán qua mạng xã hội

Nhiều người vừa phát trên sàn vừa phát trên mạng xã hội, khách nhắn tin chốt đơn rồi chuyển khoản hoặc trả tiền khi nhận hàng qua đơn vị vận chuyển. Mạng xã hội không có chức năng thanh toán thì không ai khấu trừ thay.

Trong ví dụ, 60 triệu đồng bán qua mạng xã hội. Với tỷ lệ giả định 1,5%, thuế 0,9 triệu đồng người bán phải tự khai, nộp theo kỳ và thủ tục cá nhân kinh doanh hiện hành. Ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế xét trên tổng doanh thu cả năm của cá nhân, cộng cả trên sàn và ngoài sàn.

Hai điều cần tránh vì rủi ro lớn: nhận tiền hàng vào tài khoản của người thân để “tách” doanh thu, và để một phần doanh thu ngoài sổ. Tiền thu hộ qua đơn vị vận chuyển, chuyển khoản ngân hàng đều có dữ liệu; khi bị đối chiếu, người bán phải nộp đủ thuế còn thiếu kèm tiền chậm nộp và có thể bị phạt.

Dòng hai và ba: hoa hồng giới thiệu và tiền nhãn hàng thuê phát

Hoa hồng giới thiệu (khách mua sản phẩm của người khác qua đường dẫn của mình, mình hưởng phần trăm) và tiền nhãn hàng thuê phát đều là tiền nhận cho dịch vụ, không phải doanh thu bán hàng hoá. Cách tính thuế phụ thuộc hai yếu tố:

• Bên trả là ai: sàn, nền tảng trong nước có thể khấu trừ thay; nhãn hàng là doanh nghiệp Việt Nam thường khấu trừ khi trả; nền tảng ở nước ngoài thường không khấu trừ, người nhận tự khai.
• Người nhận hoạt động thế nào: cá nhân nhận thù lao không thường xuyên, không đăng ký kinh doanh thì bên trả thường khấu trừ như tiền công, lâu nay 10% trên khoản từ 2 triệu đồng; người làm thường xuyên như một nghề, đã đăng ký kinh doanh thì khai theo tỷ lệ của nhóm dịch vụ.

Trong ví dụ, nếu nhãn hàng khấu trừ 10% trên 15 triệu đồng thì người phát nhận 13,5 triệu đồng và nên xin chứng từ khấu trừ. Khoản hoa hồng 8 triệu đồng từ sàn: xem báo cáo của sàn đã tính thuế chưa. Quà tặng ảo, tiền ủng hộ người xem gửi qua nền tảng khi phát cũng là thu nhập; nền tảng nước ngoài không khai thay thì người nhận tự khai. Với dòng này, cách phân loại đúng cho từng trường hợp nên hỏi cơ quan thuế trước khi khai lần đầu.

Sổ ghi chép theo buổi phát và nhịp đối chiếu

Sổ tốt nhất cho người bán qua phát trực tiếp là sổ theo buổi phát, vì mọi con số đều sinh ra theo buổi. Mỗi buổi một dòng:

Cuối tháng, cộng theo nền tảng và đối chiếu ba nguồn: báo cáo của sàn, sao kê ngân hàng, sổ của mình. Chênh lệch giữa sổ và báo cáo sàn thường do đơn hoàn về muộn hoặc đơn giao thất bại; ghi rõ lý do từng khoản thay vì sửa số cho khớp. Kèm theo, giữ hoá đơn, chứng từ nhập hàng để chứng minh nguồn gốc hàng hoá — với mỹ phẩm, thực phẩm, nguồn gốc hàng còn là yêu cầu của pháp luật chuyên ngành, không chỉ của thuế.

Bài tập tự làm, lỗi hay gặp và chỗ tự kiểm tra

Bài tập. Với số liệu tháng 10 ở trên, giả sử tỷ lệ hàng hoá 1,5%, nhãn hàng đã khấu trừ 10% tiền thuê phát, hoa hồng 8 triệu đồng sàn đã tính thuế. Tính: 1) tổng doanh thu bán hàng hoá của tháng; 2) số thuế sàn đã khấu trừ; 3) số thuế người bán còn phải tự khai cho phần bán hàng.

Lời giải ngắn. 1) 168 + 60 = 228 triệu đồng. 2) 168 × 1,5% = 2,52 triệu đồng. 3) Phần mạng xã hội 60 × 1,5% = 0,9 triệu đồng tự khai. Tiền nhãn hàng thuê phát đã khấu trừ 1,5 triệu đồng, được xử lý khi quyết toán hoặc theo cách khai của nhóm dịch vụ nếu đã đăng ký kinh doanh.

Lỗi hay gặp: lấy tiền sàn chuyển về làm doanh thu; quên cộng doanh thu mạng xã hội vào tổng năm để xét ngưỡng; gộp tiền nhãn hàng vào doanh thu bán hàng hoá với tỷ lệ thấp; không xin chứng từ khấu trừ; không có chứng từ nguồn gốc hàng.

Tự kiểm tra: xem doanh thu và số thuế sàn, nhãn hàng đã khai thay cho mình trên ứng dụng thuế trên điện thoại hoặc tài khoản thuế điện tử bằng số định danh cá nhân; đối chiếu với sổ theo buổi phát. Phần tự khai và các thắc mắc về phân loại thu nhập, hỏi cơ quan thuế quản lý nơi cư trú.