Kế toán đã đi làm ba năm nên ôn thi đại lý thuế theo một cách khác người mới: lấy chính việc hằng ngày làm đề. Mỗi thao tác quen tay — kê khai một hoá đơn, trừ 10% một khoản thù lao, nộp một tờ khai — được đổi thành một câu hỏi “vì sao, căn cứ nào, ngoại lệ gì”, ghi đáp án kèm nguồn văn bản. Cách này biến kinh nghiệm thành kiến thức thi được, và chỉ ra ngay chỗ mình làm theo thói quen mà không biết quy định.
Phần còn lại của kỳ ôn là lấp điểm mù: những sắc thuế và chế định quản lý thuế mà công ty mình không bao giờ gặp. Số môn, hình thức thi, mốc văn bản áp dụng luôn lấy theo thông báo của kỳ thi đang mở; bài này dạy cách học, không thay tài liệu ôn.
Lợi thế và ba điểm mù của người đã đi làm
Người có ba năm kinh nghiệm thường đọc đề tính toán nhanh, không sợ tờ khai, hiểu hoá đơn điện tử bằng tay. Nhưng khi ôn thi, ba điểm mù hay lộ ra:
- Quen thao tác, quên căn cứ. Biết hoá đơn mua vào từ 5 triệu đồng phải chuyển khoản mới được khấu trừ, nhưng không nhớ đó là quy định của Luật 48/2024/QH15 hay của nghị định, và không biết có ngoại lệ nào.
- Chỉ biết sắc thuế công ty mình có. Kế toán công ty thương mại hầu như không chạm thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế tài nguyên, thuế nhà thầu; kế toán công ty dịch vụ ít gặp thuế xuất nhập khẩu.
- Lẫn “cách làm quen” với “quy định”. Có những cách làm được chấp nhận ở một địa phương, hoặc do phần mềm mặc định, nhưng không phải là đáp án đúng theo văn bản.
Đề thi hỏi quy định, không hỏi thói quen. Kế hoạch ôn dưới đây nhắm thẳng vào ba điểm này.
Sổ câu hỏi từ việc thật: cách làm mỗi ngày
Mỗi ngày làm việc, chọn một thao tác và viết một dòng vào sổ với bốn cột:
| Việc hôm nay | Câu hỏi ôn | Đáp án ngắn | Nguồn |
|---|---|---|---|
| Kê khai hoá đơn mua văn phòng phẩm 5,5 triệu đồng trả tiền mặt | Thuế đầu vào có được khấu trừ không? Vì sao? | Không, vì từ 5 triệu đồng phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt | Luật 48/2024/QH15 và văn bản hướng dẫn |
| Trả thù lao 3 triệu đồng cho cộng tác viên | Khấu trừ bao nhiêu, điều kiện miễn khấu trừ? | 10% = 0,3 triệu đồng; được tạm không trừ nếu có cam kết đúng điều kiện | Văn bản hướng dẫn thuế thu nhập cá nhân hiện hành |
| Nộp tiền chậm nộp 12 ngày trên 40 triệu đồng | Tính thế nào, có được trừ khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp không? | 40 × 0,03% × 12 = 0,144 triệu đồng (mức lâu nay); không được trừ | Luật Quản lý thuế; văn bản thuế thu nhập doanh nghiệp |
| Lập tờ khai quý 3 | Hạn nộp? Rơi vào ngày nghỉ thì sao? | Ngày cuối cùng tháng đầu quý sau; lùi sang ngày làm việc kế tiếp | Luật Quản lý thuế |
Hai quy tắc giữ cho sổ có giá trị:
- Cột nguồn phải là văn bản, không phải “chị kế toán trưởng bảo”. Chưa tìm được văn bản thì để trống và đánh dấu — đó chính là chỗ cần học.
- Mỗi câu thêm một biến thể: đổi một dữ kiện để đáp án đổi theo. Ví dụ hoá đơn 4,5 triệu đồng trả tiền mặt thì sao? Đề thi hay gài đúng kiểu này.
Lấp điểm mù: bảng sắc thuế và chế định ít gặp
Sau hai tuần ghi sổ, lập bảng đối chiếu những gì sổ đã có với khung ôn thi. Phần trống là phần phải học riêng:
| Nhóm | Thường đã gặp khi đi làm | Thường chưa gặp, phải học riêng |
|---|---|---|
| Thuế giá trị gia tăng | Khấu trừ, hoá đơn, kê khai tháng hoặc quý | Đối tượng không chịu thuế, hoàn thuế, phương pháp trực tiếp |
| Thuế thu nhập doanh nghiệp | Tạm nộp, chi phí không được trừ thường gặp | Ưu đãi thuế, chuyển lỗ, thu nhập miễn thuế, giao dịch liên kết |
| Thuế thu nhập cá nhân | Khấu trừ tiền lương, cộng tác viên | Chuyển nhượng bất động sản, chứng khoán, thừa kế, quà tặng, cá nhân không cư trú |
| Sắc thuế khác | Lệ phí trước bạ khi mua xe công ty | Tiêu thụ đặc biệt, tài nguyên, bảo vệ môi trường, xuất nhập khẩu, nhà thầu |
| Quản lý thuế | Đăng ký, khai, nộp, tiền chậm nộp | Miễn giảm, gia hạn, cưỡng chế, khoanh nợ, xoá nợ, kiểm tra và thanh tra |
Với các con số nền đã chắc chắn, học thuộc một lần: thuế suất thu nhập doanh nghiệp phổ thông 20%, 15% với doanh nghiệp tổng doanh thu năm không quá 3 tỷ đồng, 17% với trên 3 tỷ đến 50 tỷ đồng (Luật 67/2025/QH15); giảm trừ gia cảnh 15,5 triệu đồng/tháng cho bản thân và 6,2 triệu đồng/tháng mỗi người phụ thuộc từ kỳ tính thuế 2026 (Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15); thuế thu nhập cá nhân 2% trên giá chuyển nhượng bất động sản, 0,1% trên giá bán chứng khoán; lệ phí trước bạ nhà đất 0,5%.
Ba thói quen nghề cần gỡ trước khi vào phòng thi
- “Phần mềm tự tính.” Phần mềm kế toán và phần mềm khai thuế tự điền nhiều chỉ tiêu; đề thi thì không. Luyện tính tay ít nhất các phép cơ bản: tách thuế từ giá đã gồm thuế, phân bổ thuế đầu vào dùng chung, thu nhập tính thuế từ lợi nhuận kế toán.
- “Thuế cơ sở chỗ mình chấp nhận.” Cách một cán bộ hướng dẫn cho một trường hợp không phải là đáp án chung. Khi câu trả lời trong sổ dựa vào kinh nghiệm địa phương, ghi chú lại và tìm văn bản.
- “Mẫu cũ vẫn dùng được.” Năm 2026 có đợt thay văn bản lớn từ 1/7/2026: Nghị định 252/2026/NĐ-CP hướng dẫn Luật Quản lý thuế, Nghị định 254/2026/NĐ-CP về hoá đơn, chứng từ điện tử, Thông tư 89/2026/TT-BTC, Thông tư 90/2026/TT-BTC về đăng ký thuế. Người đi làm quen mẫu cũ dễ trả lời theo trí nhớ; kiểm tra mốc văn bản mà thông báo kỳ thi áp dụng.
Lịch ba mươi phút mỗi ngày cho người đang đi làm
| Thời điểm | Việc | Thời lượng |
|---|---|---|
| Cuối giờ làm | Ghi một dòng sổ câu hỏi từ việc trong ngày | 10 phút |
| Buổi tối | Tìm nguồn văn bản cho dòng đó, viết một biến thể | 15 phút |
| Trước khi ngủ | Đọc lại năm dòng cũ ngẫu nhiên | 5 phút |
| Cuối tuần | Học một ô trống trong bảng điểm mù, làm năm bài tính | 2–3 giờ |
Sau ba tháng, sổ có khoảng sáu mươi câu gắn với việc thật, mỗi câu kèm biến thể và nguồn; bảng điểm mù được tô gần kín. Đây là bộ tài liệu riêng khớp với kinh nghiệm của chính mình, thứ không cuốn sách nào có. Kế hoạch mười hai tuần chi tiết theo chủ đề có ở bài ôn thi chứng chỉ đại lý thuế: kế hoạch ba tháng; có thể ghép hai cách: sổ câu hỏi hằng ngày, kế hoạch chủ đề cuối tuần.
Bài tập có lời giải và chỗ tự kiểm tra
Đề: Biến ba việc sau thành câu ôn, mỗi câu có một biến thể và đáp án: (a) công ty thanh lý một xe tải cũ, có lãi; (b) trả tiền thuê nhà của cá nhân làm văn phòng, 10 triệu đồng/tháng; (c) nhận hoá đơn điện tử ghi sai đơn giá từ nhà cung cấp.
Lời giải gợi ý:
- (a) Câu: thu nhập từ thanh lý tài sản cố định của doanh nghiệp được tính vào đâu khi xác định thu nhập chịu thuế? Đáp: là thu nhập khác, cộng vào thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp; bán xe phải lập hoá đơn và tính thuế giá trị gia tăng đầu ra. Biến thể: nếu thanh lý lỗ thì sao — khoản lỗ được bù trừ theo quy định về thu nhập khác.
- (b) Câu: ai khai thuế cho tiền thuê nhà trả cho cá nhân, bên thuê có được khai thay không? Đáp: cá nhân cho thuê tài sản có nghĩa vụ, và bên thuê có thể khai thay, nộp thay nếu hợp đồng thoả thuận, theo văn bản hướng dẫn hiện hành. Biến thể: tiền thuê trả trước cả năm thì doanh thu tính thuế xác định thế nào.
- (c) Câu: người mua nhận hoá đơn sai đơn giá thì làm gì? Đáp: thông báo người bán để lập hoá đơn điều chỉnh hoặc thay thế theo quy định hoá đơn hiện hành; người mua không tự sửa, không kê khai theo số sai. Biến thể: sai tên hàng nhưng đúng số tiền.
Tự kiểm tra ở đâu: thông báo kỳ thi và danh mục văn bản áp dụng đăng trên trang thông tin của ngành thuế; văn bản gốc tra trên cơ sở dữ liệu văn bản pháp luật chính thức; khi đáp án trong sổ còn mâu thuẫn giữa hai nguồn, ghi rõ cả hai và hỏi người hướng dẫn hoặc cơ quan thuế.
Câu hỏi thường gặp
Có kinh nghiệm rồi thì có cần học lại kế toán không?
Nên ôn, vì đề kế toán hỏi cả những phần doanh nghiệp nhỏ ít làm như tài sản cố định thuê tài chính, các khoản dự phòng, chênh lệch tỷ giá. Người đi làm thường vững phần hạch toán thuế nhưng hổng phần chuẩn mực.
Sổ câu hỏi nên viết tay hay gõ máy?
Cách nào dùng được mỗi ngày thì chọn cách đó. Gõ máy dễ tìm lại và sắp xếp theo chủ đề; viết tay giúp nhớ lâu hơn với một số người. Quan trọng là có cột nguồn và cột biến thể.
Làm kế toán dịch vụ cho nhiều khách có lợi hơn khi ôn không?
Có, vì gặp nhiều loại hình và sắc thuế hơn. Nhưng điểm mù vẫn tồn tại ở những chế định ít gặp như hoàn thuế, cưỡng chế, giao dịch liên kết; vẫn phải học riêng.
Đề thi có hỏi các văn bản mới ban hành năm 2026 không?
Tuỳ mốc văn bản mà thông báo kỳ thi công bố. Đọc kỹ thông báo; nếu kỳ thi áp dụng văn bản có hiệu lực tới một ngày cụ thể, ôn theo mốc đó.
Có nên học thuộc số điều, khoản không?
Không cần thuộc số điều, nhưng cần biết quy định nằm ở luật, nghị định hay thông tư và nội dung cốt lõi. Hiểu logic và ngoại lệ quan trọng hơn nhớ số hiệu từng điều.
Đi làm bận, ba mươi phút mỗi ngày có đủ không?
Đủ nếu đều đặn và cuối tuần dành thêm vài giờ cho phần điểm mù. Người mới vào nghề nên kéo dài thời gian ôn hơn so với người đã có kinh nghiệm.
