Đề này luyện đúng việc kế toán thuế phải làm vào cuối năm của một công ty dịch vụ nhỏ: cộng thuế giá trị gia tăng cả năm, rà thuế thu nhập cá nhân đã khấu trừ, rồi quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp từ lợi nhuận kế toán. Kết quả cuối cùng của đề: công ty phải nộp 168 triệu đồng thuế giá trị gia tăng trong năm và nộp thêm 11,8 triệu đồng thuế thu nhập doanh nghiệp khi quyết toán.
Khác bài tổng hợp một quý của doanh nghiệp thương mại, ở đây không có hàng tồn kho, chi phí chủ yếu là con người và thuê chỗ, có một phần doanh thu xuất khẩu dịch vụ và thuế suất thu nhập doanh nghiệp theo Luật 67/2025/QH15. Làm từng câu trước khi đọc lời giải. Số liệu hoàn toàn giả định, đơn vị triệu đồng.
Đề bài
Công ty trách nhiệm hữu hạn làm dịch vụ thiết kế nhận diện thương hiệu, thành lập năm 2021, khai thuế giá trị gia tăng theo phương pháp khấu trừ, khai theo quý. Năm tài chính 2026 trùng năm dương lịch. Giả định không áp dụng chính sách giảm thuế giá trị gia tăng nào trong năm.
- Doanh thu: dịch vụ thiết kế cho khách trong nước 2.400 (chưa thuế, thuế suất 10%); dịch vụ thiết kế cho một khách hàng ở nước ngoài, tiêu dùng ngoài Việt Nam, có hợp đồng và thanh toán qua ngân hàng, 400.
- Mua vào có hoá đơn: thuê văn phòng cả năm 360 + thuế 36, chuyển khoản; mua máy tính cấu hình cao 200 + thuế 20, chuyển khoản, ghi tăng tài sản cố định; điện, nước, internet 60 + thuế 6; quảng cáo trực tuyến 100 + thuế 10; một bộ bàn ghế phòng họp 8 + thuế 0,8, trả tiền mặt.
- Lương: 5 nhân viên hợp đồng lao động, tổng lương cả năm 1.080; phần bảo hiểm bắt buộc công ty đóng 230.
- Cộng tác viên: 3 người không ký hợp đồng lao động, mỗi người nhận 12 lần × 3 triệu.
- Chi phí khác: khấu hao cả năm 50 (máy tính mua năm nay và thiết bị cũ); chi phí chung khác có đủ chứng từ 200; tiền phạt vi phạm hành chính do nộp chậm một báo cáo 5.
- Bàn ghế phòng họp được ghi thẳng vào chi phí trong năm.
- Bốn quý đã tạm nộp thuế thu nhập doanh nghiệp tổng cộng 80.
Yêu cầu: (1) thuế giá trị gia tăng cả năm; (2) thuế thu nhập cá nhân của cộng tác viên; (3) lợi nhuận kế toán; (4) thu nhập tính thuế và thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp thêm; (5) lịch hạn và bảng kiểm cuối năm.
Câu 1: thuế giá trị gia tăng cả năm
Đầu ra. Dịch vụ trong nước: 2.400 × 10% = 240. Dịch vụ cho khách nước ngoài tiêu dùng ngoài Việt Nam, đủ hồ sơ theo đề: áp thuế suất 0%, thuế đầu ra = 0. Thuế suất 0% không phải là “không chịu thuế”: doanh thu này vẫn khai, và thuế đầu vào phục vụ nó vẫn được khấu trừ.
Đầu vào được khấu trừ.
| Hoá đơn | Thuế | Khấu trừ? |
|---|---|---|
| Thuê văn phòng | 36 | Có |
| Máy tính | 20 | Có |
| Điện, nước, internet | 6 | Có |
| Quảng cáo | 10 | Có |
| Bàn ghế, trả tiền mặt | 0,8 | Không — tổng 8,8 triệu, từ 5 triệu đồng trở lên mà không có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt |
| Cộng được khấu trừ | 72 |
Kiểm tra: 36 + 20 + 6 + 10 = 72. Thuế giá trị gia tăng phải nộp cả năm = 240 − 72 = 168. Điều kiện 5 triệu đồng và chứng từ thanh toán theo Luật 48/2024/QH15. Phần thuế 0,8 không được khấu trừ thì tính vào giá trị khoản chi (8,8).
Câu 2: thuế thu nhập cá nhân của cộng tác viên
Mỗi lần trả 3 triệu đồng, từ 2 triệu đồng trở lên, cho người không ký hợp đồng lao động: công ty khấu trừ 10%.
- Mỗi người mỗi lần: 3 × 10% = 0,3.
- Mỗi người cả năm: 12 × 0,3 = 3,6 trên thu nhập 36.
- Ba người: tổng thù lao 108, tổng khấu trừ 10,8.
Chi phí cộng tác viên ghi vào chi phí là 108 (số trước thuế), không phải 97,2 thực chuyển. Công ty phải cấp chứng từ khấu trừ cho từng người và đưa các khoản này vào quyết toán thuế thu nhập cá nhân của tổ chức trả thu nhập. Nếu một cộng tác viên nộp bản cam kết thu nhập thấp hợp lệ theo mẫu tại thông tư hiện hành thì công ty tạm chưa khấu trừ người đó — đề không có tình tiết này.
Phần lương 5 nhân viên được khấu trừ theo biểu luỹ tiến hằng tháng; đề không yêu cầu tính lại, chỉ cần nhớ đưa vào cùng tờ quyết toán của tổ chức.
Câu 3: lợi nhuận kế toán
| Khoản | Số tiền |
|---|---|
| Doanh thu (2.400 + 400) | 2.800 |
| Lương nhân viên | 1.080 |
| Bảo hiểm phần công ty | 230 |
| Cộng tác viên | 108 |
| Thuê văn phòng | 360 |
| Khấu hao | 50 |
| Điện, nước, internet | 60 |
| Quảng cáo | 100 |
| Bàn ghế (gồm cả thuế không được khấu trừ) | 8,8 |
| Tiền phạt vi phạm hành chính | 5 |
| Chi phí chung khác | 200 |
| Tổng chi phí | 2.201,8 |
| Lợi nhuận kế toán trước thuế | 598,2 |
Kiểm tra cộng: 1.080 + 230 + 108 + 360 + 50 + 60 + 100 + 8,8 + 5 + 200 = 2.201,8; 2.800 − 2.201,8 = 598,2. Máy tính 200 không nằm trong chi phí năm vì đã ghi tăng tài sản cố định; phần của nó đi vào chi phí qua khấu hao.
Câu 4: thu nhập tính thuế và số phải nộp thêm
Điều chỉnh tăng (chi phí kế toán đã ghi nhưng không được trừ khi tính thuế):
- Tiền phạt vi phạm hành chính: 5 — không bao giờ là chi phí được trừ.
- Bàn ghế trả tiền mặt 8,8: đề giả định không đáp ứng điều kiện chứng từ thanh toán để được trừ. Khi làm thật, kiểm tra điều kiện này trong văn bản thuế thu nhập doanh nghiệp hiện hành.
Thu nhập chịu thuế = 598,2 + 5 + 8,8 = 612. Không có thu nhập miễn thuế, không có lỗ chuyển sang, nên thu nhập tính thuế cũng là 612.
Thuế suất. Luật 67/2025/QH15 áp dụng 15% cho doanh nghiệp có tổng doanh thu năm không quá 3 tỷ đồng. Doanh thu của đề là 2.800, nên đề giả định công ty thuộc mức 15%. Cách xác định doanh thu để xét mức (lấy năm nào, gồm những khoản nào) theo văn bản hướng dẫn hiện hành; nếu công ty không thuộc mức ưu đãi thì dùng thuế suất phổ thông 20%.
- Thuế thu nhập doanh nghiệp năm: 612 × 15% = 91,8.
- Đã tạm nộp 80, phải nộp thêm 11,8.
- Kiểm tra tỷ lệ tạm nộp: 80 / 91,8 ≈ 87%. Tổng bốn quý tạm nộp phải đạt tỷ lệ tối thiểu so với số quyết toán theo quy định; thiếu thì phần chênh lệch có thể phát sinh tiền chậm nộp.
Nếu dùng 20%: 612 × 20% = 122,4, phải nộp thêm 42,4 và tạm nộp chỉ đạt khoảng 65% — một cách thấy ngay vì sao phải xác định đúng mức thuế suất trước khi tính số tạm nộp quý.
Về miễn thuế cho doanh nghiệp mới: Nghị quyết 198/2025/QH15 miễn thuế thu nhập doanh nghiệp 3 năm cho doanh nghiệp nhỏ và vừa thành lập mới. Công ty trong đề thành lập năm 2021 nên đề không xét ưu đãi này; với công ty mới, điều kiện và thời điểm bắt đầu tính 3 năm phải đọc trong văn bản hướng dẫn, đừng tự suy.
Câu 5: lịch hạn, bảng kiểm và bài tập biến thể
| Việc | Hạn (theo Luật Quản lý thuế) |
|---|---|
| Tờ khai giá trị gia tăng quý 4/2026 và khấu trừ thu nhập cá nhân quý 4 | Ngày cuối cùng tháng 1/2027 |
| Quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp, quyết toán thu nhập cá nhân của tổ chức, báo cáo tài chính | Ngày cuối cùng tháng thứ 3 sau năm tài chính, tức 31/3/2027 |
| Nộp 11,8 thuế thu nhập doanh nghiệp còn thiếu | Cùng hạn nộp hồ sơ quyết toán |
Nhắc kiểm tra văn bản mới từ ngày 1/7/2026 (Nghị định 252/2026/NĐ-CP, Thông tư 89/2026/TT-BTC) nếu có thay đổi về hạn.
Bảng kiểm trước khi nộp: doanh thu trên tờ khai giá trị gia tăng bốn quý cộng lại bằng 2.800; tổng thù lao cộng tác viên trên quyết toán thu nhập cá nhân bằng 108; chi phí phạt và bàn ghế đã nằm ở phần điều chỉnh tăng; hồ sơ xuất khẩu dịch vụ (hợp đồng, chứng từ thanh toán qua ngân hàng) lưu cùng tờ khai.
Biến thể 1. Bàn ghế trả bằng chuyển khoản. Lời giải: đầu vào được khấu trừ 72,8, thuế giá trị gia tăng phải nộp 167,2; chi phí bàn ghế còn 8 (hoặc ghi vào tài sản nếu đủ tiêu chuẩn), không phải điều chỉnh tăng; lợi nhuận kế toán 599, thu nhập tính thuế 604, thuế 90,6, nộp thêm 10,6.
Biến thể 2. Khách nước ngoài thanh toán bằng tiền mặt qua người đại diện. Lời giải: không đáp ứng điều kiện thanh toán cho thuế suất 0%; xem lại theo thuế suất áp dụng cho dịch vụ trong nước, đầu ra tăng 40, phải nộp 208.
Lỗi hay gặp và chỗ tự kiểm tra
- Để doanh thu xuất khẩu dịch vụ ra khỏi tờ khai giá trị gia tăng vì “thuế 0% thì không cần khai”.
- Ghi chi phí cộng tác viên bằng số thực chuyển, làm thu nhập trên quyết toán thu nhập cá nhân lệch với chi phí.
- Cộng máy tính 200 vào chi phí năm rồi lại trích khấu hao, trừ hai lần.
- Tính tạm nộp quý theo 20% rồi quyết toán theo 15% (hoặc ngược lại) mà không ghi lại căn cứ.
Tự kiểm tra ở đâu: tài khoản thuế điện tử của doanh nghiệp để xem bốn tờ khai quý đã nộp và số đã tạm nộp; cổng hoá đơn điện tử để đối chiếu tổng hoá đơn đầu ra, đầu vào cả năm với sổ; trang tra cứu thông tin người nộp thuế để kiểm tra mã số của các bên bán lớn. Còn vướng về thuế suất áp dụng thì hỏi thuế cơ sở quản lý. Cách đi từ lợi nhuận kế toán tới thu nhập tính thuế được giảng chi tiết ở bài thực hành tờ khai quyết toán thu nhập doanh nghiệp.
Câu hỏi thường gặp
Doanh thu xuất khẩu dịch vụ có được tính vào mốc 3 tỷ để xét thuế suất 15% không?
Cách xác định tổng doanh thu để xét mức thuế suất nằm trong văn bản hướng dẫn Luật 67/2025/QH15. Đề giả định tính cả phần xuất khẩu; khi làm thật cần đọc đúng quy định và ghi lại căn cứ trong hồ sơ quyết toán.
Tiền chậm nộp thuế có được tính vào chi phí được trừ không?
Không. Tiền chậm nộp và tiền phạt vi phạm hành chính đều không phải chi phí được trừ, dù trong sổ kế toán vẫn ghi vào chi phí. Khi quyết toán chúng nằm ở phần điều chỉnh tăng.
Đầu vào phục vụ dịch vụ xuất khẩu có được khấu trừ không?
Có, vì dịch vụ xuất khẩu áp thuế suất 0% vẫn là hoạt động chịu thuế. Đó là điểm khác với hoạt động không chịu thuế, nơi thuế đầu vào gắn riêng không được khấu trừ.
Công ty có lỗ năm trước thì đề thay đổi ở đâu?
Lỗ được chuyển trừ vào thu nhập tính thuế của năm sau theo quy định về chuyển lỗ. Thu nhập tính thuế sẽ bằng 612 trừ số lỗ được chuyển, rồi mới nhân thuế suất.
Vì sao bảo hiểm phần công ty đóng lại là chi phí được trừ?
Đó là khoản doanh nghiệp bắt buộc đóng cho người lao động theo quy định, có chứng từ và gắn với hoạt động kinh doanh. Điều kiện là đóng đúng mức, đúng người; phần đóng vượt mức hoặc cho người không làm việc thật sẽ bị loại.
Tự chấm đề này thế nào cho khách quan?
So từng câu với lời giải theo ba mức: đúng số, đúng cách làm nhưng sai số, sai cách làm. Sai cách làm (như bỏ doanh thu 0% khỏi tờ khai) quan trọng hơn sai số và nên ghi vào sổ lỗi riêng để luyện lại.
